32 belediyede vekalet kalıcı atama yöntemine dönüştü

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu vekaleti geçici ve istisnai bir yöntem olarak düzenlerken, Sayıştay'ın 2025 yılı belediye denetimleri bu yöntemin birçok idarede kalıcı atama usulüne dönüştüğünü ortaya koydu. 431 raporun 32'sinde vekaleten veya tedviren görevlendirmenin genel ve sürekli bir uygulama haline geldiği tespit edildi. Bazı belediyelerde müdürlüklerin neredeyse tamamı vekaletle yürütülüyor, bazılarında yıllardır görevde yükselme sınavı yapılmıyor. Sayıştay, uygulamanın kariyer ve liyakat ilkelerine aykırı olduğunu, iç kontrol sistemi bakımından da zafiyet oluşturduğunu değerlendirdi.

Kanun vekaleti dört hale bağlıyor

657 sayılı Kanun'un "Vekalet görevi ve aylık verilmesinin şartları" başlıklı 86'ncı maddesi, memurların kanuni izin, geçici görev, disiplin cezası uygulaması veya görevden uzaklaştırma nedenleriyle işlerinden geçici olarak ayrılmaları halinde yerlerine kurum içinden, diğer kurumlardan veya açıktan vekil atanabileceğini düzenliyor. Bu hallerin dışında boş kadrolara ait görevler, lüzum görülürse memurlara ücretsiz olarak vekaleten gördürülebiliyor.

Sayıştay'a göre vekalet, kamu hizmetlerinde sürekliliği sağlamak amacıyla yalnızca geçici ve istisnai hallerde başvurulabilecek bir yöntem. Bu şekilde yapılan görevlendirmelerin, 657 sayılı Kanun'un dayandığı sınıflandırma, kariyer ve liyakat ilkeleri çerçevesinde yapılacak asaleten atama usulüne alternatif oluşturacak biçimde genel ve uzun süreli kullanılması mümkün değil.

Raporlarda ayrıca 26 Aralık 2007 tarihli ve 26738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği'nin "Faaliyetlerin sürekliliği" başlıklı 11'inci standardına atıf yapılıyor. Standart, yalnızca gerekli hallerde ve usulüne uygun olarak vekil personel görevlendirilebileceğini öngörüyor.

"Tedviren" görevlendirmenin kanunda karşılığı yok

Raporların dikkat çektiği ikinci nokta, uygulamada sıkça kullanılan "tedviren" görevlendirme. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) ve Manisa Büyükşehir Belediyesi raporlarında, 657 sayılı Kanun'da ve değişikliklerinde "tedviren" görevlendirme adı altında bir görevlendirmeye yer verilmediği belirtildi.

Sayıştay, bir görevin asaleten, vekaleten ya da ikinci görev olarak yürütülmesinin mümkün olduğunu, bu nedenle tedviren görevlendirme işlemlerine son verilmesi ve vekaleten görevlendirmelerin genel bir uygulama arz etmemesi gerektiği sonucuna vardı.

28 müdürlüğün 25'i vekaletle, 10 yıldır sınav yok

Raporlardaki rakamlar tablonun boyutunu gösteriyor. Bursa Osmangazi Belediyesi'nde idari teşkilattaki 28 müdürlük kadrosundan 3'ü asaleten, 25'i vekaleten yürütülüyor ve son 10 yıldır müdürlük kadrosu için görevde yükselme sınavı yapılmadı.

Diyarbakır Sur Belediyesi'nde 26 müdürlük kadrosunun sadece 2'si asaleten, 6'sı tedviren, 18'i vekaleten atanan personel tarafından yürütülüyor. Diyarbakır Eğil Belediyesi'nde 10 müdürlükten 3'ünde asil müdür var, 7'si tedviren görevlendirilenler eliyle yürütülüyor.

Muğla Bodrum Belediyesi'nde 26 birim müdürlüğünden 23'ü, Antalya Muratpaşa Belediyesi'nde 36 müdürlükten 24'ü, Edirne Keşan Belediyesi'nde 20 müdürlükten 14'ü vekaleten görevlendirilenlerce yürütülüyor. Ankara Çankaya ve Ankara Etimesgut belediyelerinin her ikisinde de 31 müdürlük kadrosundan 24'ü vekaleten veya tedviren yürütülüyor.

Kırşehir Belediyesi'nde 27 müdürlükten 20'si vekaleten, 6'sı tedviren yürütülüyor; Teftiş Kurulu Müdürlüğü ise faaliyette değil. İzmir Urla Belediyesi'nde 20 müdürlüğe vekaleten atama yapıldı. Çorum Belediyesi'nde ise İtfaiye Müdürlüğü hariç tüm müdürlüklere vekaleten görevlendirme yapıldığı ve uygulamanın uzun yıllardır sürdüğü tespit edildi.

Manisa'da sınavda başarısız olanlar müdürlüğü vekaleten yürütüyor

En ayrıntılı tespit Manisa Büyükşehir Belediyesi raporunda yer alıyor. Belediyedeki 32 daire başkanlığından 20'si asaleten, 7'si vekaleten, 2'si tedviren yürütülüyor, 2'si münhal. Bir genel sekreter yardımcısı daire başkanlığına, bir daire başkanı da genel sekreter yardımcılığına vekalet ediyor.

Müdür kadrolarında 29 müdürlük asaleten, 73 müdürlük vekaleten, 9 müdürlük tedviren yürütülüyor; 9 müdürlük boş. Raporda, boş şube müdürlüğü kadroları için en son 2020 yılında görevde yükselme sınavı yapıldığı, yazılı sınava katılan 38 personelden 20'sinin sözlü sınavda da başarılı olarak asaleten atandığı belirtildi.

Raporun en dikkat çekici cümlesi ise şu tespit: yazılı sınavda başarısız olan 18 personelden bazıları şube müdürlüğü görevini vekaleten yürütüyor. Sayıştay, bir görevin uzun süre vekaleten yürütülmesinin veya sık görev değişikliğinin uzmanlaşmayı engelleyeceğini ve çalışma verimini düşüreceğini kaydetti.

Elazığ'da dolu kadroya vekil, yetkisiz harcama

Elazığ Belediyesi raporunda bulgu bir adım öteye geçiyor. İdarede 28 farklı müdür kadrosu bulunuyor ve bunlardan 24'üne asaleten atama yapılmış, yani kadrolar dolu. Buna rağmen mevzuatta öngörülen geçici görevden ayrılma halleri bulunmamasına rağmen bu kadrolara ilişkin görevler vekil memurlar eliyle yürütülüyor; asaleten atanan müdürler ise fiilen farklı birimlerde ve görevlerde çalıştırılıyor.

Sayıştay, dolu kadrolara yapılan vekaleten görevlendirmelerin kanuni dayanağının bulunmadığını, mevzuata aykırı olarak görevlendirilen memurların geçerli bir yetki devri olmamasına rağmen harcama yetkilisine verilmiş yetkileri kullandığını tespit etti.

Benzer bir tespit Uşak Belediyesi raporunda yer alıyor: kadrolu müdürler kendi kadrolarına ait görevleri yerine getirmiyor, dolu müdürlük kadrolarına tedviren görevlendirmeler yapılıyor ve müdürlük görevi genel olarak tedviren yürütülüyor.

İdarelerin cevabı: asaleten atama yapılıncaya kadar

Raporlardaki kamu idaresi cevaplarında idareler genellikle bulguya katıldı. İSKİ, görevlendirmelerin herhangi bir nedenle görevinden ayrılan şube müdürünün yerine asaleten atama yapılıncaya kadar hizmetlerin aksamadan yürütülmesi için yapılan geçici işlemler olduğunu, Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik kapsamında yapılacak atamalar sonrası görevin asil şube müdürleri eliyle yürütüleceğini bildirdi.

Elazığ Belediyesi bulguya iştirak ederek işlemlerin mevzuata uygun gerçekleştirileceğini, İzmir Urla Belediyesi de bulgu doğrultusunda gerekli işlemlerin yapılacağını ifade etti.

Memur için sonuç: sınav açılmadan kariyer yolu kapalı

Vekaletin kalıcı yönteme dönüşmesinin çalışan açısından iki sonucu var. Birincisi, görevde yükselme sınavı açılmadığı sürece şartları taşıyan personelin asaleten atanma yolu kapalı kalıyor. İkincisi, görevi fiilen yürüten memur asaleten atanmış sayılmadığı için kadroya bağlı mali ve özlük haklardan tam olarak yararlanamıyor.

Sınav açılmasını talep eden personel, idareye yazılı başvuruda bulunabiliyor; başvurunun reddi veya cevapsız kalması halinde idari yargı yolu açılıyor.