Yargı "Öğretmenler için aynı ilçe grupları içinde mazerete bağlı yer değişikliği başvurusu alınmaması kanuna aykırıdır" dedi

Şöyle ki;

Osmaniye İdare Mahkemesinin 30/06/2026 tarihli, 2026/287 Esas Nolu ve 2026/689 Nolu Kararında;

"Osmaniye İli, ............. İlçesi, .............. Ortaokulu'nda .............. Öğretmeni

olarak görev yapan davacının, norm kadro fazlası öğretmen olduğu gerekçesiyle 2026 yılı Norm Kadro Fazlası Öğretmenlerin Atama Takvimi kapsamında Osmaniye ili, ............. İlçesi, ............. Ortaokulu'na atanmasına ilişkin 14/01/2026 tarih ve ............ sayılı işlemle bildirilen 14/01/2026 tarih ve ............ sayılı Bakanlık Makam onaylı işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

657 SAYILI DEVLET MEMURLARI KANUNUNA GÖRE KONUNUN İNCELENMESİ

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Yer Değiştirme Suretiyle Atanma" başlıklı 72. maddesinde; "Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiye'nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım Sartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır. Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde esinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele esinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir... Memurların atanamayacakları yerler ve bu yerlerdeki görevler ile kurumların özellik arz eden görevlerine atanabilmeleri için hangi kademelerde ne kadar hizmet etmeleri gerektiği ve yer değiştirme ile ilgili atama esasları Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir. Kurumlar atamaya tabi olacak personeli için bu yönetmelik esaslarına göre Devlet Personel Başkanlığının görüsünü almak suretiyle bir personel ve atama planı hazırlar." hükmüne yer verilmiştir.

652 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEYE GÖRE KONUNUN İNCELENMESİ

652 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Atama" başlıklı 37. maddesinde; "(3)Öğretmenlerin Bakanlıkça belirlenen hizmet bölge veya alanlarında en az üç eğitim öğretim yılı görev yapması esastır. Bunların yer değiştirme suretiyle atamaları her yıl yapılan atama plan ve programları çerçevesinde eğitim öğretim faaliyetlerini etkilemeyecek şekilde sonuçlandırılır. Bakanlıkça belirlenen özür gruplarına bağlı yer değiştirmeler ise yarıyıl ve/veya yaz tatillerinde yapılır. (4) Öğretmenlerin yer değiştirme suretiyle atamalarında uyulacak temel ilkeler, özür grupları, hizmet bölgeleri ve alanları, hizmet puanı ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir..." düzenlemesine yer verilmiştir.

7528 SAYILI ÖĞRETMENLİK MESLEĞİ KANUNUNA GÖRE KONUNUN İNCELENMESİ

7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'nun 18. maddesinde; "(1) Öğretmenlerin yer değiştirme suretiyle atamaları, her yıl yapılan atama plan ve programları çerçevesinde eğitim öğretim faaliyetlerini etkilemeyecek şekilde sonuçlandırılır. (2) Öğretmenlerin sağlık ve can güvenliği mazeretlerine bağlı yer değiştirmeleri yıl içinde yer değiştirme takvimine tabi olmaksızın, diğer mazeretlere bağlı yer değiştirmeleri ise yarıyıl ve/veya yaz tatilinde yapılır. (3) Öğretmenlerin mazeret durumlarına ve isteğe bağlı yer değiştirmeleri, Bakanlığın öğretmen ihtiyacı ve öğretmenin tercihi dikkate alınarak hizmet puanı üstünlüğüne göre yapılır. (4) Mazeret durumlarına bağlı yer değiştirme istekleri hizmet puanı yetersizliği nedeniyle yerine getirilemeyenlere, 657 sayılı Kanunun 72 nci maddesi kapsamına girenlerin hakları saklı kalmak kaydıyla, talepleri halinde istekte bulundukları yere atanmaya hak kazanıncaya kadar aylıksız izin verilebilir. Bu şekilde aylıksız izin verilen öğretmenler, bağlı bulundukları il/ilçe milli eğitim müdürlüklerine bu amaçla tahsis edilmiş bulunan bos öğretmen kadrolarına aylıksız izinli olmak şartıyla atanır. Bunların atandıkları bu kadrolar aylıksız izin süresiyle sınırlı olarak saklı tutulur. Ancak aylıksız izne ayrılan öğretmenler, üçüncü yılın sonuna kadar istedikleri yere atamalarının yapılamaması halinde durumlarına uygun bos öğretmen kadrolarına öncelikle atanır. (5) Öğretmenlerin atamaları, Bakanlıkça il/ilçe emrine veya doğrudan eğitim kurumuna yapılır. Bakanlıkça il/ilçe emrine atama yapılması halinde öğretmenlerin atandıkları ildeki görev yerleri, hizmet puanları dikkate alınarak il milli eğitim müdürünün teklifine göre valilerce belirlenir. (6) Kadrolarının bulunduğu eğitim kurumlarında norm kadro fazlası olan öğretmenler, il içerisinde bos norm kadrosu bulunan eğitim kurumlarına yer değiştirme talebinde bulunabilir. Hizmet puanı yetersizliği nedeniyle talepte bulundukları eğitim kurumlarına atanamayanlar ile talepte bulunmayanların atamaları, öncelikle aynı ilçe grubu içerisinde bos norm kadrosu bulunan eğitim kurumlarına olmak üzere ilgili valilerce il içerisinde resen yapılabilir. (7) Öğretmenlerin isteğe ve mazeret durumlarına bağlı yer değiştirme suretiyle atamaları ile hizmet bölgeleri, hizmet alanları, ilçe grupları ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükümlerine yer verilmiştir.

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA BAĞLI ÖĞRETMENLERİN ATAMA VE YER DEĞİŞTİRME YÖNETMELİĞİ'NE GÖRE KONUNUN İNCELENMESİ

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 09/01/2026 tarih ve 33132 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin amacı, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi eğitim kurumlarının öğretmen kadrolarına yapılacak atamalar ile kadrolu öğretmenlerin yer değiştirmelerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.(2) Bu Yönetmelik, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi eğitim kurumlarına kadrolu öğretmen olarak atanacaklar ile bu eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenleri kapsar." kuralına, "Temel ilkeler" başlıklı 4. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik çerçevesinde gerçekleştirilen atama ve yer değiştirme işlemlerine ilişkin temel ilkeler şunlardır: a) Öğretmenlerin Ülke genelinde dengeli dağılımını sağlamak esastır. b) Kadrolu öğretmenlerin yer değiştirme suretiyle atamaları, her yıl yapılan atama plan ve programları çerçevesinde eğitim öğretim faaliyetlerini etkilemeyecek şekilde sonuçlandırılır. c) Yer değiştirme dönemlerinde elektronik ortamda yapılan atamalar eğitim kurumlarının öğretmen ihtiyacı ve kadrolu öğretmenin tercihi dikkate alınarak hizmet puanı üstünlüğüne göre yapılır. ç) Yer değiştirme dönemi dışında yapılan sağlık ve can güvenliği mazeretlerine bağlı yer değiştirmelerde öğretmen ihtiyacı dikkate alınarak mazeretin giderilmesi esas alınır." kuralına, "Mazeret durumuna bağlı yer değiştirmeler" başlıklı 29. maddesinde; "(1) Kadrolu öğretmenlerin aile birliği, sağlık, can güvenliği mazeretlerine veya engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeleri yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır. Sağlık ve can güvenliği mazeretlerine bağlı yer değiştirmeler yarıyıl ve yaz tatilleri dışında da yer değiştirme takvimine bağlı olmaksızın sadece öğretmen ihtiyacı bulunan eğitim kurumlarına yapılır. (2) Kadrolu öğretmenlerin; aile birliği, sağlık, can güvenliği mazeretlerine veya engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeleri hakkında bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde; 7528 sayılı Kanun, 657 sayılı Kanun ile 19/4/1983 tarihli ve 83/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanır. Ancak; a) Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme, her iki esin de kadrolu öğretmen olması ve bu kapsamda yer değiştirmek istedikleri yerlerde alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunmaması durumunda, istemeleri halinde her ikisinin de alanları itibarıyla öğretmen ihtiyacı bulunan il/ilçeye atanmaları suretiyle gerçekleştirilebilir. b) Yeniden atama ve kurumlar arası yeniden atama yoluyla kadrolu öğretmenliğe atananlardan atandığı yerde en az 1 yıl çalışmayanlar ile esi isteğe bağlı sigortalı olan kadrolu öğretmenler, aile birliği mazeretine bağlı olarak yer değiştirme isteğinde bulunamaz. c) Esleri geçici olarak görevlendirilen kadrolu öğretmenler, eslerinin geçici olarak görevlendirildiği yere aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme isteğinde bulunamaz. (3) Kadrolu öğretmenlerin mazerete bağlı yer değiştirme işlemleri için Bakanlık tarafından yarıyıl ve yaz tatillerinde duyuru yapılır ve başvurular elektronik ortamda alınır. Başvuru Sartları, başvurunun sekli ve diğer hususlar duyuruda belirtilir. (4) Yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılan mazerete bağlı yer değişikliklerinde, başvurusu onaylananların ataması ilan edilen kontenjan dahilinde tercihleri de dikkate alınarak hizmet puanı üstünlüğüne göre yapılır. (5) Mazeretin bulunduğu ilçe ile görev yapılan ilçe aynı ilçe grubunda ise mazerete bağlı yer değişikliği başvurusunda bulunulamaz. " kuralına, "İlçe grupları" başlıklı 41. maddesinde; (1) İllerde; coğrafi özellikler, ulaşım imkanları ve eğitim hizmetlerinin etkin yürütülmesi dikkate alınarak, iki veya daha fazla ilçenin bir araya getirilmesi suretiyle ilçe grupları oluşturulmuştur ve bu Yönetmeliğin ekinde yer alan EK-2 İlçe Grupları Çizelgesinde gösterilmiştir. (2) İlçe grupları, öğretmenlerin yer değiştirme işlemleri bakımından görev yeri olarak kabul edilir. Bu kapsamda yapılan işlemler, 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamındaki memuriyet mahalli tanımını etkilemez." kuralına, "İhtiyaç veya norm kadro fazlası öğretmenlerin yer değiştirmeleri" başlıklı 34.maddesinde "(1) Kadrolu öğretmenlerden; herhangi bir nedenle ihtiyaç fazlası haline gelenler ile görevli oldukları eğitim kurumlarında alanlarında norm kadro sayısı azalanlar, hizmet puanı üstünlüğüne göre yapılacak değerlendirme sonucunda hizmet puanı en az olandan başlamak üzere norm kadro fazlası olarak belirlenir. Hizmet puanının eşitliği halinde sırasıyla; öğretmenlikteki hizmet süresi daha az olan, öğretmenliğe daha sonra başlayan norm kadro fazlası olarak belirlenir. Hizmet puanının hesabında norm kadro fazlası belirleme sürecinin son günü esas alınır ve yer değiştirme işlemlerinde aynı hizmet puanı kullanılır. (2) İhtiyaç veya norm kadro fazlası olarak belirlenen kadrolu öğretmenler, öncelikle kadrolarının olduğu ilçedeki sonra ilçe grubu içindeki eğitim kurumlarına tercihleri de dikkate alınarak hizmet puanı üstünlüğüne göre atanırlar. Hizmet puanı yetersizliği nedeniyle tercihte bulundukları eğitim kurumlarına atanamayanlar ile tercihte bulunmayanların atamaları, aynı ilçe grubu içerisinde bos norm kadrosu bulunan eğitim kurumlarına, hizmet puanı düşük olandan başlanarak resen yapılır. (3) İkinci fıkra kapsamında alanlarında bos norm kadro bulunmaması nedeniyle herhangi bir kuruma atanamayanlar, il genelinde eğitim kurumlarına tercihleri de dikkate alınarak hizmet puanı üstünlüğüne göre atanırlar. Tercihte bulunmayanlar ile tercihine yerleşemeyenlerin atamaları, il genelinde öğretmen ihtiyacı bulunan eğitim kurumlarına, hizmet puanı düşük olandan başlanarak resen yapılır. (7) Sağlık kurulu raporunda en az yüzde 40 oranında engelli olduğu belirtilen kadrolu öğretmenler ile esi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımlarından tam bağımlı olduğunu engelli sağlık kurulu raporuyla belgelendiren kadrolu öğretmenlerden norm kadro fazlası konumunda bulunanlar, engellilik durumlarının devamı süresince resen görev yeri belirlemeden istisnadır. ..." düzenlemesine yer verilmiştir

DEVLET MEMURLARININ YER DEĞİŞTİRME SURETİYLE ATANMALARINA DAİR YÖNETMELİĞİNE GÖRE KONUNUN İNCELENMESİ

25/06/1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına Dair Yönetmeliğin "Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarda Göz Önünde Bulundurulacak Hususlar" başlıklı 9. maddesinde; "Yer değiştirme suretiyle atanmalar, Devlet Memurlarının dengeli bir şekilde dağılımını sağlamak için öğrenimi, uzmanlığı, is tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile bos kadro durumu göz önünde bulundurularak kurumlarınca hazırlanan bir plan dahilinde yapılır. .. İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı, jandarma hizmetleri sınıfı, sahil güvenlik hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların görev süresiyle sınırlı olmak üzere atandıkları yere, memur olan esinin atanmasında mevzuatı uyarınca yürürlüğe konulan norm kadro sayılarına ilişkin hükümler uygulanmaz." kuralına, "Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği" başlıklı 14.maddesinde; "Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; a) Kamu personeli olan esinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkanının olmaması veya mevzuatı uyarınca esin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki esin bulunduğu yere, ..., atanması suretiyle yapılabilir..." kuralına, "Özel Yönetmelikler" başlıklı 28. maddesinde ise; "Kurumlar bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde halen görevde bulunan memurların geçmiş hizmetlerinin bu Yönetmelik çerçevesinde nasıl değerlendirileceğini ve bu Yönetmeliğin çeşitli maddelerinde kurumlarca tespiti öngörülen diğer hususları kapsıyan özel Yönetmeliklerini Devlet Personel Dairesinden olumlu görüş alınmak sureti ile çıkarırlar. Özel Yönetmeliklerde bu Yönetmeliğe aykırı hükümler yer alamaz. .." kuralına yer verilmiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAYLA İLGİLİ OLARAK MEVZUAT HÜKÜMLERİ BİR ARADA DEĞERLENDİRİLDİĞİNDE;

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına Dair Yönetmeliğinin 28. maddesinde "Özel Yönetmeliklerde bu Yönetmeliğe aykırı hükümler yer alamaz" kuralına yer verilmiş olup, anılan Yönetmeliğin 9. maddesinde de, ilgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı, jandarma hizmetleri sınıfı, sahil güvenlik hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların görev süresiyle sınırlı olmak üzere, atandıkları yere, memur olan esinin atanmasında mevzuatı uyarınca yürürlüğe konulan norm kadro sayılarına ilişkin hükümlerin uygulanmayacağının hüküm altına alınması karsısında, eŞi zorunlu yer değiştirmeye tabi bir görevde bulunan memurlar hakkında norm kadro sayıları esas alınarak idari bir tasarrufta bulunulamayacağı açıktır.

Bu durumda; davacının eşinin Osmaniye İli, ................ İlçesi, ............. Okulu'nda öğretmen olarak görev yaptığı, Öğretmenlerin de Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 9. maddesinde sayma yolu ile belirtilen zorunlu yer değiştirmeye tabi personellerden olması nedeniyle, davacının norm kadroyla ilişkilendirilmek suretiyle kadro durumu ve hizmet puanı gibi gerekçelerle aile birliğini bozacak şekilde, resen atamaya tabi tutulma imkanının bulunmadığı ve dava konusu atama işleminin davacının Anayasa ile güvence altına alınan aile birliğinin bozulmasına sebep olduğu sonucuna varıldığından, es durumu gözetilmeksizin davacının norm kadro fazlası olduğu gerekçesiyle Osmaniye İli, .............. İlçesi, ................ İlkokuluna .............. öğretmeni olarak atanmasına ilişkin işlemde ve bu isleme karsı yapılan itirazın cevap verilmemek suretiyle zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Ayrıca, davalı idare tarafından, Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 29. maddesi uyarınca, aynı ilçe grubu içinde mazerete bağlı yer değişikliği için başvuru hakkı tanınmadığı ileri sürülmüşse de; bu kapsamda normlar arasındaki altlık ve üstlük ilişkisinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Normlar hiyerarşisi olarak bilinen temel hukuk ilkesine göre, normlar arasında altlık ve üstlük ilişkisi söz konusu olmakta ve her norm geçerliliğinin bir üst hukuk normundan almaktadır. Başka bir anlatımla normlar hiyerarşisi, her türlü normun hiyerarşik olarak bir sıra dahilinde sıralanması ve birbirine bağlı olması anlamına gelmekte olup; bunun doğal sonucu olarak hiyerarşik sıralamada daha altta yer alan normun, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler içeremeyeceği, alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemlerin, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir seklide daraltamayacağı veya kısıtlayamayacağı, dolayısıyla düzenleyici bir işlemin kendisinden önce gelen kanun hükümlerine aykırı düzenlemeler getiremeyeceği kabul edilmektedir. Davalı idarece ileri sürülen "...ilçe grubu içinde yer değişikliği için mazeret sunulmayacağı" yönündeki iddia bu açıklamalar bağlamında değerlendirildiğinde;

Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 29. maddesinin 5. fıkrasında düzenlenen "Mazeretin bulunduğu ilçe ile görev yapılan ilçe aynı ilçe grubunda ise mazerete bağlı yer değişikliği başvurusunda bulunulamaz." hükmünün, mazeret nedeniyle yer değişikliğine ilişkin hakkın kullanımını 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu'nda öngörülmeyen şekilde daralttığı/ kısıtladığı, kanunda yer almayan coğrafi bir sınırlamanın bahse konu yönetmelik hükmü ile getirildiği dikkate alındığında, üst norma uygun olmayan yönetmelik hükmünün davaya konu uyuşmazlığın çözümünde esas alınamayacağı değerlendirildiğinden davalı idarenin aksi yöndeki savunmalarına itibar edilmemiştir." açıklamalarına yer verilmiştir.

Osmaniye İdare Mahkemesinin 30/06/2026 tarihli, 2026/287 Esas Nolu ve 2026/689 Nolu Kararı için tıklayınız.

Osmaniye İdare Mahkemesinin 30/06/2026 tarihli, 2026/287 Esas Nolu ve 2026/689 Nolu Kararını bilgisayarınıza indirmek için tıklayınız.

Ahmet KANDEMİR