Kapsam dışı personel kimdir? Yargıtay temel şartı açıkladı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kapsam dışı bırakılan işçiye toplu iş sözleşmesinden daha yüksek haklar tanınması gerektiğini belirterek kararı bozdu.

Kaynak : Memurlar.Net - Özel
Haber Giriş : 23 Kasım 2026 00:05, Son Güncelleme : 17 Kasım 2026 15:45
Kapsam dışı personel kimdir? Yargıtay temel şartı açıkladı

Yargıtay, bir işçinin toplu iş sözleşmesi (TİS) kapsamı dışında bırakılmasının ancak kendisine TİS'ten daha yüksek haklar tanınması halinde geçerli olacağına hükmetti. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E:2025/9928, K:2026/6109 sayılı kararını 23 Haziran 2026'da verdi. Daire, kapsam dışı uzak yol kaptanının fark alacağı davasını reddeden ilk derece mahkemesi kararını bozdu. Karar oy birliğiyle verildi.

Uzak yol kaptanı hangi alacakları talep etti?

Davacı, 2018'den bu yana TİS'teki zam ve enflasyon farklarını alamadığını ileri sürerek fark alacakları ve ayrımcılık tazminatı istedi. Davacı, davalı işveren nezdinde 30 Mayıs 2018'den itibaren gemi adamı-uzak yol kaptanı olarak çalışıyor.

Davacı vekiline göre, iş sözleşmesinde brüt ücret ve makam tazminatı dışındaki ödemelerin TİS'e göre yapılacağı belirtilmişti. Aynı gemide çalışan diğer gemi adamları zam alırken davacının ücreti artırılmadı. Davacı; fark ücret, fazla çalışma, makam tazminatı, ikramiye, sefer primi ve mahrumiyet tazminatı farkları talep etti.

İşveren zam yapılmamasını nasıl savundu?

Davalı işveren, davacının kapsam dışı personel olduğunu ve ücretinin TİS ile değil yönetim kurulu kararıyla belirlendiğini savundu. İşverene göre Vangölü Feribot Müdürlüğündeki uzak yol kaptanları ile uzak yol baş makinistleri, Liman-İş Sendikası ile imzalanan TİS gereği kapsam dışında çalışıyordu.

İşveren, 2018 yılında Devlet Personel Başkanlığının ücret artışı için yönetim kuruluna yetki vermediğini belirtti. Gerekçe olarak bu personelin ücretinin Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğündeki emsallerinden yüksek olmasının gösterildiğini aktardı. Yalnızca mevzuatı uyguladığını, eşit davranma borcunu ihlal etmediğini savundu.

İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi ne karar verdi?

İlk derece mahkemesi, davacının brüt ücret ve makam tazminatı yönünden TİS'e tabi olmadığı gerekçesiyle davayı reddetti. Mahkeme, 27, 28 ve 29. dönem TİS'lerin 132. maddesine göre "İşler ve Ücretleri" başlıklı 40. maddenin gemi adamlarına uygulanmadığını tespit etti.

Bölge adliye mahkemesi de ilk derece kararında isabetsizlik bulmayarak davacının istinaf başvurusunu esastan reddetti. Davacı vekili kararı temyiz ederek ayrımcılığa uğradığını ve vekalet ücretinin hatalı belirlendiğini ileri sürdü.

Kapsam dışı personel kanunda tanımlanıyor mu?

Yargıtaya göre kapsam dışı personel kavramı, 4857 sayılı İş Kanunu'nda, 854 sayılı Deniz İş Kanunu'nda ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda tanımlanmıyor. Kararda, 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 3/a hükmünde de bu statüye yer verilmediği belirtildi.

Daire, konuyla ilgili tek normatif hükmün özelleştirme kapsamındaki kamu iktisadi teşebbüslerinde kapsam dışı çalışanların nakline ilişkin düzenleme olduğunu kaydetti. Dosyadaki TİS'lerin 2. maddesinde ise uzak yol kaptanı ve uzak yol baş makinisti personelin sözleşmenin kapsamı dışında olduğu düzenlenmişti.

Kapsam dışı bırakılmanın temel şartı nedir?

Yargıtaya göre bir işçinin kapsam dışı bırakılması, ancak kendisine TİS'e göre daha yüksek haklar tanınması şartıyla geçerli sayılabilir. Kararda, "Dairemiz uygulamasına göre işyerinde çalışan bir işçinin kapsam dışı bırakılması ancak kendisine toplu iş sözleşmesine göre daha yüksek haklar tanınmak kaydıyla geçerli kabul edilebilir" denildi.

Daire, davacının sendika üyesi olmamasını da değerlendirdi. Kararda, davacının kapsam dışı bırakıldığı için sendikaya üye olamamasının ya da dayanışma aidatı ödeyerek TİS'ten yararlanmak istememesinin "kuvvetle muhtemel" olduğu belirtildi. Bu nedenle kapsam içindeki tüm işçilerin TİS'ten yararlanmasının ölçüt alınabileceği vurgulandı.

Yeniden yapılacak yargılamada ne incelenecek?

Yerel mahkeme, davacının kapsam dışı personel olarak elde ettiği haklarla kapsam içinde olsaydı elde edeceği hakları karşılaştıracak. Yargıtaya göre kapsam dışı hakların daha yüksek olduğu anlaşılırsa dava yine reddedilecek. Düşük olması halinde ise fark alacaklar hesaplanarak hüküm altına alınacak.

Daire, bu yönler gözetilmeden eksik incelemeyle karar verilmesini hatalı buldu. Kararda, bölge adliye mahkemesi kararının "ORTADAN KALDIRILMASINA" ve ilk derece mahkemesi kararının "BOZULMASINA" hükmedildi. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine karar verildi.

Karar kapsam dışı çalışanları nasıl ilgilendiriyor?

Karar, somut davaya ilişkin olmakla birlikte, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin kapsam dışı personel konusundaki uygulamasını ortaya koyuyor. Daire, kapsam dışı bırakılmanın geçerliliğini işçiye TİS'ten daha yüksek hak tanınmasına bağlıyor. Ayrımcılık tazminatı talebi hakkında kararda ayrı bir değerlendirme yer almıyor.

[Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin kapsam dışı personel kararı (E:2025/9928, K:2026/6109, 23 Haziran 2026)]

Bu Habere Tepkiniz

Sonraki Haber