Meclis araştırdı: Avrupa dijital mecraları nasıl denetliyor?
Türkiye'nin sosyal medya düzenlemesi yoldayken, TBMM'nin Avrupa araştırması "bağımsız denetim" vurgusuyla öne çıktı. Fransa'da ARCOM, İngiltere'de OFCOM, İtalya'da AGCOM gibi güçlü ve bağımsız kamu otoriteleri, video paylaşım platformlarından sosyal medya sitelerine kadar her adımı takip ediyor. Rapora göre bu kurumlar, sadece para cezası değil, reklamların askıya alınmasından erişim engeline kadar geniş bir yetki setine sahip.
TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından yapılan çalışmada, video paylaşım platformları ile sosyal medya mecralarının kullanımının hızla yaygınlaşmasının, bu mecraların gündelik hayat, kamusal tartışmalar ile temel hak ve özgürlükler üzerindeki etkisini belirgin biçimde artırdığı vurgulandı.
Söz konusu platformlarda karşılaşılabilen yanıltıcı içeriklerin, nefret söylemi, şiddete teşvik veya çocuk gelişimine zarar verebilecek paylaşımların, bu doğrultuda düzenleme çalışmalarını hızlandırdığı belirtilen çalışmada, öncelikle Avrupa Birliği'nin (AB) video paylaşım ve sosyal medya platformlarına ilişkin genel düzenlemeleri ele alınırken, Almanya, Fransa, Hollanda, İspanya ve İtalya'nın yanı sıra İngiltere'den örnekler yer aldı.
AB'nin 2018'deki Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi'nin, daha önceki direktifin modern dijital ortam koşullarına uyarlanması amacıyla kapsamlı bir şekilde revize edilerek yürürlüğe girdiği hatırlatılan çalışmada, yenilenen direktifin, önceki halinde yer alan medya hizmetlerine ek olarak çevrim içi video paylaşım servislerini kapsam dahiline aldığı ve bu bağlamda çeşitli koruyucu tedbirlerin uygulanmasının zorunlu kılındığı belirtildi.
Görsel-İşitsel Medya Hizmetleri Direktifi kapsamında video paylaşım platformlarına getirilen hususlar çalışmada, şöyle sıralandı:
"Şiddete teşvik, nefret, yabancı düşmanlığı, ırkçılık veya terör suçunun işlenmesine alenen tahrik içeren paylaşımlara karşı kamunun genelinin korunması. Çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimini olumsuz etkileyebilecek içeriklere yönelik tedbir alınması ve yaş doğrulama veya ebeveyn kontrolü mekanizmalarının geliştirilip uygulanması ayrıca çocukların kişisel verilerinin ticari amaçlarla işlenememesi, kullanıcılar tarafından yüklenen videoların görsel-işitsel ticari iletişim içerip içermediğini beyan etmelerine imkan tanıyan bir özellik sunulması, platformların kullanıcıya açık şekilde içerikleri raporlama ve itiraz-şikayet kanalı sağlaması, hizmet şartları ve içerik kuralları hakkında kullanıcılara net bilgi verilmesi, AB reklam kurallarına uyum ve sakıncalı içerik reklamlarının sınırlandırılması, kullanıcıların medya okuryazarlığı düzeylerini yükseltecek adımların atılması ve kullanıcıların bu adımlara dair bilgilendirilmesi."
AB'de dijital platformlar bağlamında mevcut en kapsamlı ve bağlayıcı düzenleme olan Dijital Hizmetler Tüzüğü'nün 17 Şubat 2024 itibarıyla yürürlüğe girdiği ifade edilen çalışmada, tüzüğün internet üzerinde faaliyet gösteren medya hizmetlerinin uygulama mağazaları, arama motorları, pazaryeri siteleri, sosyal medya platformları ve video paylaşım platformları gibi hizmet sağlayıcılarını kapsadığı vurgulandı. Tüzükteki kuralların ihlal edilmesi durumunda verilebilecek cezalar ilişkin çalışmada şu bilgilere yer verildi:
"Tüzükte belirlenen bir yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde söz konusu platforma bir önceki mali yıl küresel cirosunun yüzde 6'sına kadar idari para cezası verilebilir. Buna ek olarak platformlar tarafından ilgili makamlara yanlış, eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi veya denetim taleplerine uyulmaması durumunda da platformun yıllık gelir veya küresel cirosunun yüzde 1'ine kadar para cezası uygulanabilir. Son olarak yine tüzükte öngörülen yükümlülüklere uyulmaması durumunda platformun günlük ortalama geliri veya küresel cirosunun yüzde 5'i kadar periyodik para cezası da uygulanabilir."
Almanya'da sosyal medya platformuna erişim kısıtlaması
Almanya'daki uygulamaya ilişkin bilgi verilen çalışmada, sosyal medya platformlarının ihlallerine ilişkin Federal Ağ Ajansı tarafından şu yaptırımların uygulanabileceği belirtildi:
"Hizmet sağlayıcının, ajans tarafından verilen bir emri veya düzeltme talebini yerine getirmemesi durumunda bir önceki mali yıldaki dünya çapındaki ortalama günlük cirosunun veya gelirinin yüzde 5'ine kadar günlük zorunlu ödeme. Genel bilgi yükümlülüklerini (künye bilgileri vb.) eksik veya yanlış sunma durumunda 50 bin avroya kadar idari para cezası. Yıllık raporları (şeffaflık raporları) yayınlamamak veya yanlış yayınlama, yetkili makamlara bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirmeme ve iletişim noktalarını doğru belirlememe durumlarında 100 bin avroya kadar idari para cezası. Kullanıcıları manipüle eden arayüz tasarımları kullanma, iç şikayet yönetim sistemini usulüne uygun kurmama ve yasa dışı içeriğe karşı bildirim-eylem prosedürlerini işletmeme durumlarında 300 bin avroya kadar idari para cezası. Büyük ölçekli şirketlerde ihlallerin derecesine bağlı olarak dünya çapındaki cirosu üzerinden cirosu 5 milyon avroyu aşıyorsa yıllık cironun yüzde 6'sına kadar, cirosu 10 milyon avroyu aşıyorsa yıllık cironun yüzde 1'ine kadar idari para cezası. Ciddi ihlallerin devam etmesi durumunda platformun çevrim içi arayüzüne erişimin kısıtlanması veya sınırlandırılması."
İngiltere'de platformlara yıllık cirosunun yüzde 10'una kadar para cezası
Çalışmada, İngiltere'de hem video paylaşım platformları hem de sosyal medya mecralarının denetiminden sorumlu kurumun iletişim, haberleşme ve medya alanındaki düzenleyici, denetleyici İletişim Kurumu (OFCOM) olduğu belirtilirken, OFCOM'un yetişkin içerikler barındıran platformların çocukların çevrim içi güvenliği için yaş doğrulama ve içerik filtreleme sistemlerini sağlamasını zorunlu kıldığı vurgulandı.
Kanunlarda öngörülen hükümlere aykırılık teşkil eden hallerde OFCOM'un platformlardan düzeltme ve kanuni yükümlülüklerini yerine getirme talebinde bulunma yetkisi olduğu aktarılan çalışmada, kurum tarafından verilecek cezalar şöyle paylaşıldı:
"Aksiyon alınmaması durumunda OFCOM, ilgili platformlara 18 milyon sterline veya yıllık cironun yüzde 10'una kadar (hangisi yüksekse) para cezası verebilmekte. Devam eden ve ciddi ihlallerde de OFCOM, internet hizmet sağlayıcılarından söz konusu platforma erişim engeli getirme talebinde bulunabilmekte. OFCOM'un bilgi edinme taleplerine yanıt vermeyen şirketlerin üst düzey yöneticilerine karşı cezai işlem başlatılabilir. Buna ek olarak, platformun sunduğu hizmetlerde çocuk güvenliği ile ilgili belirli yükümlülüklere veya çocukların cinsel istismarı konusunda OFCOM'un uygulama bildirimlerine uymaması halinde, OFCOM şirketleri ve yükümlülüğü bulunan üst düzey yöneticileri cezai olarak sorumlu tutabilecektir. En uç durumlarda ise mahkemelerin onayı ile OFCOM, bir sitenin gelir elde etmesini veya Birleşik Krallık'tan erişilmesini engellemek amacıyla ödeme sağlayıcılarının, reklam verenlerin ve internet servis sağlayıcılarının söz konusu platform ile çalışmayı durdurmasını talep edebilir."
Fransa'da sosyal medyanın denetimini ARCOM yapıyor
Fransa'da çevrim içi video paylaşım ile sosyal medya platformlarının düzenlenmesi ve denetiminin bağımsız kamu otoritesi olan Görsel-İşitsel ve Dijital İletişim Düzenleme Kurumu (ARCOM) tarafından gerçekleştirildiği belirtilen çalışmada, yükümlülüklere uyulmaması durumunda ARCOM'un video paylaşım platformlarına hizmetin veya reklamların askıya alınması, resmi bildiri yayımlatılması ve idari para cezası yaptırımında bulunduğu bildirildi. İdari para cezalarının nefret içeriği gibi durumlarda cezanın dünya çapındaki yıllık cironun yüzde 6'sına veya 20 milyon avroya kadar çıkabileceği vurgulanan çalışmada, Fransa'da ihlallere ilişkin sosyal medya platformlarına yönelik yaptırımlar şöyle sıralandı:
"Yaş doğrulama teknik gerekliliklerine uyulmaması ve verilen ihtara rağmen düzeltme yapılmaması durumunda 150 bin avro veya dünya çapındaki cirosunun yüzde 2'sine kadar para cezası verilir. Reşit olmayanların pornografik içeriğe erişmesine imkan tanınarak ceza kanununun ilgili maddeleri ihlal edilmesi durumunda 250 bin avro veya dünya cirosunun yüzde 4'üne kadar ceza uygulanır. İhtara uymayan platformlar için internet servis sağlayıcılarına veya DNS sağlayıcılarına ilgili hizmete erişimi 48 saat içinde engelleme talimatı verilebilir. Arama motorlarına ve dizinlere, ihlali gerçekleştiren servisin referanslarının kaldırılması (arama sonuçlarında görünmemesi) talimatı verilebilir. ARCOM, uygulama mağazalarından ihlale konu olan yazılımın indirilmesinin engellenmesini talep edebilir. Uygulama mağazası bu talebi 48 saat içinde yerine getirmezse, dünya cirosunun yüzde 1'ine kadar para cezasıyla karşılaşabilir.
AB tarafından yaptırım uygulanan kişi veya kuruluşların propagandalarının (savaş propagandası vb.) yayılmasını durdurmayan platformlara, dünya cirosunun yüzde 4'ü, tekrarında yüzde 6 veya ciro yoksa 250 bin avro, tekrarında 500 bin avro ceza verilebilir. ARCOM'un engelleme veya listeden çıkarma talimatlarına uymayan internet servis sağlayıcıları veya arama motorları, dünya cirolarının yüzde 1'i, tekrarında yüzde 2 veya 75 bin avro, tekrarında 150 bin avro para cezasına çarptırılabilir. ARCOM'un soruşturma taleplerine cevap verilmemesi veya yanlış/yanıltıcı bilgi sunulması durumunda platformun dünya cirosunun yüzde 1'ine kadar ceza kesilebilir. Kararlara uyulmadığı her gün için platformun günlük ortalama dünya cirosunun yüzde 5'ine kadar gecikme cezası uygulanabilir."
İtalya'da İletişim Kurulu hızlı içerik kaldırma kararı alabiliyor
İtalya'da video paylaşım platformları ve sosyal medya hizmetlerine ilişkin düzenlemelerin uygulanması ve denetiminden sorumlu kurulun İletişim Kurulu (AGCOM) olduğu aktarılan çalışmada, kurulun yaptırımlarına ilişkin şu bilgiler paylaşıldı:
"Acil durumlarda hızlı içerik kaldırma kararları almak, platformlardan bilgi ve belge talep etmek, para cezası uygulamak gibi yetkilere sahip. Para cezalarına ilişkin olarak video paylaşım platformlarına 30 bin avrodan 600 bin avroya veya bazı durumlarda yıllık cironun yüzde 1'ine kadar para cezası verilebilmekte. Tekrar eden ihlallerde ise para cezasının artırılması veya geçici hizmet kısıtlamaları uygulanabilmektedir."
İspanya'da video paylaşım platformları ve sosyal medya platformlarını düzenleme ve denetlemeden sorumlu kurumun, Ulusal Piyasalar ve Rekabet Kurulu (CNMC) olduğu belirtilen çalışmada, İspanya'da video paylaşım platformlarına ilişkin CNMC'nin görev ve yetkilerinin çerçevesini çizen başat düzenlemenin 2018 tarihli AB direktifi olduğu ve söz konusu direktifin İspanya iç hukukuna 2022 tarihli Görsel-İşitsel İletişim Kanunu ile uyarlandığı aktarıldı.
Hollanda'da ise çevrim içi video paylaşım ile sosyal medya platformlarının düzenlenmesi ve denetiminin ayrı kuruluşlar tarafından yapıldığı belirtilen çalışmada, Medya Kurumunun çevrim içi video paylaşım platformlarının editoryal/içerik denetiminden, Tüketici ve Piyasalar Kurumunun ise sosyal medya platformlarının denetiminden sorumlu olduğu ifade edildi.