Zorunlu yer değiştirmeye tabi devlet memurun öğretim elemanı olan eşine, eş durumu izni verilebilir mi?

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 62'nci maddesinde, üniversite öğretim elemanları ve üniversite personelinin özlük hakları bakımından bu Kanun'un esas olduğu, Kanun'da düzenleme bulunmayan hususlarda ise genel hükümler ile diğer personel mevzuatının uygulanacağı belirtilmiştir. Aynı Kanun'un 64'üncü maddesinde ise öğretim elemanlarının yıllık izinlerini öğrenime ara verilen zamanlarda kullanacağı, bunun dışındaki izin işlemlerinin ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine göre yürütüleceği açıkça düzenlenmiştir.

Ayrıca 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu'nun 20'nci maddesinde, bu Kanun'da hüküm bulunmayan hallerde 2547 sayılı Kanun ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, öğretim elemanlarının izin rejiminde 657 sayılı Kanun'un tamamlayıcı nitelikte uygulama alanı bulduğu anlaşılmaktadır.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72'nci maddesi ise yer değiştirme suretiyle atamaya tabi memurlar bakımından aile birliğinin korunmasını amaçlayan özel bir düzenlemedir.
İlgili maddeye göre;
-Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.
-Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir.

Bu suretle izin verilenlere, aylık ve diğer ödemelerine karşılık olarak, aylık (taban ve kıdem aylığı dahil), ek gösterge, zam ve tazminatlarının kanuni kesintiler düşüldükten sonraki net miktarının, eşleri;
a) Olağanüstü Hal Bölgesine dahil illerle bu illere mücavir olarak belirlenen illerde görevli olanlara % 60'ı,
b) Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde görevli olanlara % 50'si,
c) Kalkınmada 2 nci derecede öncelikli yörelerde görevli olanlara % 25'i,
kurumlarınca kadro tasarrufundan ödenir.

Eşleri diğer yörelerde görevli olanlar ise ücretsiz izinli sayılır.

Yukarıda sayılanların kadroları eşlerinin görevlendirme süresiyle sınırlı olarak saklı tutulur. Ancak, bu süre memuriyet boyunca 4 yılı hiç bir surette geçemez. Bunların kademe ilerlemesi; emeklilik ve diğer bütün hakları ve yükümlülükleri devam eder. Ancak ücretsiz izin verilenlerin bu sürelerinin emeklilikten sayılabilmesi için kesenek ve kurum karşılıklarının her ay kendileri tarafından yatırılması gerekir.

İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır.

Bu çerçevede, yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun eşinin bulunduğu yerde görev yaptığı kurumun teşkilatının bulunmaması ya da teşkilat bulunmakla birlikte niteliğine uygun boş bir kadronun olmaması halinde, ilgilinin talebi üzerine eşin görev süresi ile sınırlı olmak üzere izin verilebilmektedir. Bu kapsamda verilen izinlerde, durumun niteliğine göre;
Eşin görev yaptığı yer kalkınmada öncelikli bölgelerde ise belirli oranlarda maaş ödemesi yapılabilmekte,
Diğer bölgelerde ise ücretsiz izin uygulanmaktadır.
Ayrıca bu kapsamda verilen izinlerde kadro saklı tutulmakta, ancak bu sürenin memuriyet boyunca dört yılı aşamayacağı, bu süre içinde kademe ilerlemesi, emeklilik ve diğer hakların devam edeceği; ücretsiz izin döneminde ise emeklilik için keseneklerin ilgilinin kendisi tarafından ödenmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Bu durumda, aile birliğinin korunması amacıyla getirilen 72'nci madde hükmünün uygulanmasına engel bir durum bulunmadığı değerlendirilmiştir. Öğretim elemanlarının da 2547 sayılı Kanun'un 64'üncü maddesi gereği izin işlemlerinde 657 sayılı Kanun hükümlerine tabi olması nedeniyle, bu düzenlemeden yararlanabilecekleri kabul edilmiştir.

Sonuç olarak, Mülga DPB görüşleri de dikkate alındığında, 2547 sayılı Kanun'un 62 ve 64'üncü maddeleri ile 2914 sayılı Kanun'un 20'nci maddesi ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72'nci maddesi birlikte değerlendirildiğinde, eşi vali yardımcısı olarak görev yapan öğretim elemanının, görev yaptığı üniversitenin eşin bulunduğu ilde teşkilatının veya uygun kadrosunun bulunmaması halinde, talebi üzerine 657 sayılı Kanun'un 72'nci maddesi kapsamında eş durumu nedeniyle izin kullanabileceği değerlendirmesi yanlış olmayacaktır.