Kırşehir'deki akademik kadro dosyası YÖK'e bir uyarı: Bu sistem değişmeli

Kırşehir Ahi Evran Üniversitesinde bir öğretim üyesi kadrosuna yapılan atama nedeniyle başlayan süreç, Danıştay'a kadar taşındı.

Üniversitenin Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu bünyesinde ilan ettiği öğretim üyesi kadrosuna birden fazla aday başvurdu. Başvuran adaylardan biri, üniversitenin akademik yükseltme kriterlerini sağlayamadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılırken, diğer adayın başvurusu kabul edilerek ataması gerçekleştirildi.

Atama sonrası süreç şikayete konu oldu.
Şikayetçi aday; kendi bilimsel çalışmalarının objektif değerlendirilmediğini, diğer aday lehine farklı bir değerlendirme yapıldığını ve atama sürecinde usule aykırı işlemler bulunduğunu ileri sürdü.
Dosyayı daha dikkat çekici hale getiren hususlardan biri de, atanan adayın üniversitede görev yapan üst düzey bir hukuk yöneticisinin eşi olmasıydı.
Şikayet üzerine üniversite içerisinde soruşturma başlatıldı ve ilgili yöneticiler hakkında yargılama yapılmasına gerek olmadığı yönünde karar verildi.
Ancak dosya Danıştay Birinci Dairesinin önüne geldiğinde tablo değişti.

DANIŞTAY SORUŞTURMAYI YETERLİ BULMADI

Danıştay Birinci Dairesi, yürütülen soruşturmanın eksik incelemeye dayandığı ve usule uygun yürütülmediği sonucuna vardı.
Kararda, yalnızca başvuruları değerlendiren kurul üyeleri ile ilgili birim yöneticisinin soruşturulmasının yeterli olmadığı; atama sürecinde görev alan diğer yöneticilerin, özellikle de rektörlük makamının sorumluluğunun da araştırılması gerektiği belirtildi.
Danıştay ayrıca, atamayı gerçekleştiren makamın aynı zamanda soruşturma mekanizmasını kurmasının objektiflik bakımından sorun oluşturduğuna dikkat çekti.
Bu nedenle yeniden yapılacak soruşturmanın Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından yürütülmesi gerektiğine karar verildi.
Dahası, iki adayın bilimsel çalışmalarının objektif biçimde karşılaştırılması, hangi adayın kadroya atanmak bakımından daha liyakatli olduğunun da dışarıdan oluşturulacak bilirkişi heyeti tarafından değerlendirilmesi istendi.
Sonuç olarak üniversite bünyesinde verilen men-i muhakeme kararı bozuldu ve dosya yeniden soruşturulmak üzere geri gönderildi.
Kırşehir'de yaşanan bu olay, yalnızca tek bir üniversitenin akademik atama tartışması olarak görülmemeli.
Çünkü meselenin arkasında, yükseköğretim sistemimizin yıllardır çözülemeyen daha büyük bir problemi bulunmaktadır.

ASIL SORUN: YÖK'ÜN AKADEMİK KADRO POLİTİKASI

Yükseköğretim Kurulu son yıllarda üniversitelerin akademik kadro taleplerini değerlendirirken mevcut akademik personelin bir üst akademik kadroya yükseltilmesine öncelik veren bir yaklaşım izliyor.
Üniversitelerde görev yapan araştırma görevlilerinin doktor öğretim üyesi, doktor öğretim üyelerinin doçent, doçentlerin ise profesör kadrolarına yükseltilmesine yönelik kadro talepleri bu anlayış içerisinde değerlendiriliyor.
Bu yaklaşımın anlaşılabilir bir tarafı var.
Bir üniversitede yıllarca çalışan, doktora eğitimini tamamlayan, doçentlik ünvanını alan veya profesörlük için gerekli süreyi dolduran akademisyenlerin kariyer gelişiminin sağlanması gerekiyor.
Ancak sistem tam burada kendi kendisiyle çelişiyor.
YÖK bir taraftan üniversiteye;
"Mevcut akademik personelini yükselt."
diyor.
Diğer taraftan yürürlükteki mevzuat;
"Kadroyu Resmi Gazete'de ilan et ve şartları taşıyan herkese aç."
diyor.
İşte akademik ilanlardaki asıl sorun da burada başlıyor.

KADRO BİRİ İÇİN PLANLANIYOR, HERKESE İLAN EDİLİYOR

Üniversite bünyesinde görev yapan bir akademisyeni yükseltmek amacıyla kadro talebinde bulunuyor.
Kadro izni geliyor.
Ancak o akademisyenin doğrudan atanması mümkün olmadığı için kadro Resmi Gazete'de ilana çıkıyor.
Böylece Türkiye'nin herhangi bir yerindeki başka bir akademisyen de aynı kadroya başvurabiliyor.
Üniversiteler de mevcut öğretim elemanlarının atanmasını garanti altına almak amacıyla ilan şartlarını giderek daraltabiliyor.
Bir süre sonra ilanlarda sadece;
"şu alanda doktora yapmış olmak"
şartı kalmıyor.
Bunun yanına;
belirli bir tez konusu,
belirli bir yayın alanı,
belirli bir proje,
belirli bir araştırma başlığı,
hatta birbirinden oldukça spesifik birkaç akademik çalışma birlikte ekleniyor.
Sonuçta ortaya akademik alanı tarif eden bir ilan değil, belirli bir özgeçmişi tarif eden kadro ilanları çıkıyor.
Ardından dışarıdan başka bir aday başvurduğunda bütün sistem kilitleniyor.

KIRŞEHİR ÖRNEĞİ TAM DA BU ÇELİŞKİYİ GÖSTERİYOR

Kırşehir'de yaşanan olay bu sistemsel çelişkinin somut bir yansımasıdır.
Bir akademik kadro ilan ediliyor.
Birden fazla aday başvuruyor.
Bir aday değerlendirme dışı bırakılıyor.
Diğer aday atanıyor.
Atanmayan aday sürecin objektif yürütülmediğini ileri sürüyor.
Üniversite kendi içerisinde soruşturma yapıyor.
Danıştay bu soruşturmayı yeterli bulmuyor.
Ve sonunda mesele, üniversite yöneticilerinin de sorumluluğunun araştırılması için YÖK tarafından yürütülecek yeni bir soruşturmaya dönüşüyor.
Ortaya oldukça ironik bir tablo çıkıyor.
YÖK, üniversitelere mevcut öğretim elemanlarının yükseltilmesini önceleyen bir kadro politikası uyguluyor.
Üniversite bu politika doğrultusunda kadro talep ediyor.
Kadro mevzuat gereği herkese ilan ediliyor.
Başka adaylar başvuruyor.
Atama tartışmalı hale geliyor.
Sonunda rektörün sorumluluğunun dahi YÖK tarafından araştırılması gereken bir süreç ortaya çıkıyor.
Bu, mevcut sistemin artık yeniden ele alınması gerektiğini açıkça gösteriyor.

BU BİR "AÇIK İLAN TİYATROSU"NA DÖNÜŞMEMELİ

Sorulması gereken soru çok basit:
Bir kadro gerçekten içerideki akademisyeni yükseltmek için veriliyorsa neden bütün Türkiye'ye açık şekilde ilan ediliyor?
Ya da;
Kadro gerçekten herkese açıksa neden ilan şartları belirli kişilerin akademik geçmişine göre daraltılabiliyor?
İki modelden biri tercih edilmelidir.
Ya kurum içi akademik yükselme sistemi kurulmalıdır.
Bu durumda şartlarını sağlayan akademik personelin nasıl yükseleceği açık ve şeffaf biçimde belirlenmelidir.
Ya da açık akademik kadro sistemi uygulanmalıdır.
Bu durumda da Resmi Gazete'de yayımlanan kadro gerçekten bütün adaylara açık olmalı, şartlar belirli kişilerin tezlerini ve çalışmalarını tarif edecek şekilde yazılmamalıdır.
Bugünkü sistem ise ikisini aynı anda uygulamaya çalışmaktadır.
Kadro içerideki kişi için planlanıyor.
Ama dışarıdaki adaya da;
"Gel, sen de başvur."
deniliyor.
Bu sağlıklı bir akademik personel sistemi değildir.

YÖK ARTIK BU ÇELİŞKİYİ ÇÖZMELİ

Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi dosyası, YÖK açısından önemli bir uyarı olarak görülmelidir.
Akademik personel sisteminde; kurum içi yükselme ile
dışarıdan yeni akademisyen istihdamı birbirinden ayrılmalıdır.
Kurumunda görev yapan ve bütün objektif akademik şartları sağlayan öğretim elemanının yükseltilmesi isteniyorsa bunun açık, hukuki ve şeffaf bir mekanizması oluşturulmalıdır.
Dışarıdan akademisyen alınacaksa da kadro gerçekten ulusal rekabete açılmalıdır.
Üniversitelerin belirli bir kişinin tezini, makalesini, projesini veya araştırma konusunu tarif eden ilanlara yönelmesine zemin hazırlayan mevcut kadro anlayışı sona erdirilmelidir.
Çünkü bu sistem devam ettiği sürece;
kişiye özel ilan tartışmaları,
aday şikayetleri,
idari davalar,
ceza soruşturmaları
ve Danıştay dosyaları da devam edecektir.
Kırşehir'de gelinen nokta ortadadır.
Bir akademik kadro ilanıyla başlayan süreç, üniversite yönetiminin soruşturulmasına kadar uzanmıştır.
Bu nedenle artık mesele yalnızca "bir üniversitenin yaptığı tartışmalı atama" değildir.
Mesele, YÖK'ün akademik kadro sistemini yeniden tasarlaması gereken yapısal bir sorundur.
Kadro içerideki akademisyenin yükselmesi için verilecekse bunun açık yolu oluşturulmalı; kadro herkese ilan ediliyorsa yarış gerçekten herkese açık olmalıdır.
Aradaki gri alan artık ne üniversitelere ne akademisyenlere ne de yükseköğretim sistemine fayda sağlamaktadır.