Tarlada 6 Lira, Makbuzda 28 Lira: VDK Raporu

Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının 14 Temmuz ve 3 Eylül 2026 tarihli raporları, kamuoyunda uzun süredir tartışılan "ürün tarladan çıktıktan sonra neden pahalanıyor?" sorusuna mali kayıtlar üzerinden yanıt arıyor. İki raporda toplam 41 riskli mükellef mercek altına alındı. Vergi müfettişleri; çiftçi ifadelerini, müstahsil makbuzlarını, e-faturaları, Hal Kayıt Sistemi verilerini ve şirket kayıtlarını karşılaştırdı.

Üretici Fiyatı ile Belge Arasında Uçurum

Raporlardaki dikkat çekici örneklerden biri mandalinada yaşandı. Kilogramını 6-8 liradan sattığını beyan eden bir üreticinin ürünü, müstahsil makbuzunda 28 lira maliyetle kayda geçti. Aynı dönemde firmanın ortalama satış fiyatı ise 31,82 lira olarak belirlendi.

Bir diğer örnekte mandalinasını 12 liradan sattığını söyleyen üreticinin ürünü belgede 31,48 lira olarak göründü; şirketin ortalama satış fiyatı 31,65 lira oldu. Böylece gerçekte yaklaşık 20 liralık fark bulunmasına karşın, kayıtlarda şirketin kilogram başına sadece 17 kuruş kazandığı izlenimi doğdu.

Elmadan Patatese, Üzümden Mandalinaya

VDK raporlarına göre benzer tablo diğer ürünlerde de tekrarlandı:

Çiftçinin 4-5 liraya sattığını belirttiği sanayi tipi elma, 9,50 lira alış maliyetiyle gösterildi; ortalama 9,74 liradan satıldı.

7-12 lira aralığında alındığı beyan edilen patates belgede 20 lira, satışta ortalama 21,91 lira olarak yer aldı.

28-29 liradan satıldığı belirtilen çekirdeksiz üzümün makbuz fiyatı 45 liraya çıktı; ortalama satış fiyatı 45,81 lira oldu.

16 liraya satıldığı ifade edilen mandalina belgede 32 lira, satışta ortalama 35,19 lira olarak kaydedildi.

Limon Üreticileri Konuştu

Raporun öne çıkan bölümlerinden birini limon üreticilerinin beyanları oluşturdu. Yaklaşık 50 ton limonunu 45-50 liradan sattığını söyleyen bir üretici, kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatın 64-72 lira aralığında gösterildiğini aktardı.

25 ton limonunu 35 liradan sattığını, piyasa fiyatının da 38 lira civarında olduğunu belirten başka bir çiftçi ise adına kesilen makbuzlarda 70-78 lira fiyat bulunduğunu ifade etti.

35 yıldır çiftçilik yaptığını söyleyen bir üretici, ilk kesimde 55, ikinci kesimde 40 liradan sattığı limonun belgelerde 70 lira olarak yer aldığını anlattı. İki kesimde toplam 200 ton limonu 35 ve 40 liradan sattığını belirten bir diğer üretici de kendi adına düzenlenen belgelerde fiyatların 69-72 lira arasında olduğunu bildirdi.

Miktarlar da Katlanmış

İncelemede yalnızca fiyatların değil, satılan miktarların da büyütüldüğüne dair beyanlar yer aldı. 2025 yılında 200 ton limon ürettiğini ve sattığını söyleyen bir üretici, adına 633 tonluk müstahsil makbuzu düzenlendiğini belirtti.

126 tonluk limon satışı belgelerde 328 ton olarak görünen bir başka üretici, gerçek ticaret hacminin 2,5-2,6 milyon lira civarında olduğunu; adına düzenlenen belgelerin toplamının ise yaklaşık 10 milyon liraya ulaştığını söyledi.

Bir muz üreticisi de 100-140 ton arasında ürün sattığını, buna karşılık adına 192 ton üzerinden makbuz oluşturulduğunu; yaklaşık 4,63 milyon liralık gerçek ticaretin belgelerde 8,49 milyon liraya çıktığını anlattı.

400 Ton Patates, Kağıtta 1,7 Milyon Kilo

En büyük miktar farklarından biri patateste ortaya çıktı. Yaklaşık 400-500 ton patatesi 7-12 liradan sattığını beyan eden üretici adına, 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin 20 liradan alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi. Yaklaşık 700 ton soğan sattığını söyleyen bir diğer üretici ise adına düzenlenen makbuzlarda miktarın 1.855 tona ulaştığını ifade etti.

Tümen Tarım'a ilişkin incelemede de 60 ton sarımsak ürettiğini ve kilogramını 50 liradan sattığını beyan eden üreticinin adına, 800 ton sarımsak için müstahsil makbuzu düzenlendiği kayda geçti.

"O Firmaya Hiç Mal Satmadım"

Müfettişlerin görüştüğü bazı kişiler, adlarına milyonlarca liralık belge düzenlenmesine karşın ilgili firmaya hiçbir ürün satmadıklarını söyledi. Bir kısmı zirai faaliyetinin bulunmadığını, bir kısmı ise şirket çalışanı olduğunu ancak çiftçilik yapmadığını beyan etti.

Bir üretici, yalnızca belirli ürünler yetiştirdiği halde hiç üretmediği ahududu, incir, böğürtlen, elma ve kayısı için de adına belge kesildiğini aktardı. Acar Agro dosyasında ise bir üretici, şirketi tanımadığını ve teslimat yapmadığını belirterek adına gösterilen satışların gerçek dışı olduğunu ifade etti.

Vefat Edenler Adına Düzenlenen Belgeler

Raporların en çarpıcı bulguları arasında, hayatını kaybetmiş kişiler adına kesilen belgeler yer aldı. Ahmet Demir'e ilişkin incelemede, vefat etmiş 49 kişi adına 87 müstahsil makbuzu düzenlendiği ve toplam tutarın 2 milyon 524 bin 987 lira olduğu belirlendi.

Bigadiç Derin Tarım kapsamında 6 vefat etmiş kişi adına 16 belge ve yaklaşık 5,88 milyon liralık tutar, Beta Tropikal kapsamında ise 13 vefat etmiş kişi adına belge düzenlendiği tespitleri raporlara girdi. VDK, ölüm tarihinden sonra oluşturulan bu belgeleri, maliyetlerin istenen seviyede kurgulanmasına imkan tanıyabilecek önemli bir risk göstergesi olarak değerlendirdi.

Büyük Tedarikçilerden Zincir Marketlere

Raporlar, incelemeye alınan tedarikçilerin Türkiye'nin önde gelen perakende zincirlerine yaptığı satışları da içeriyor. Acar Agro'nun 2025'te en yüksek satışı yaklaşık 709 milyon lirayla Yeni Mağazacılık A.Ş.'ye gerçekleşti. Aynı yıl Migros'a yapılan satış ise yaklaşık 21,7 milyon lira olarak kaydedildi.

2026'nın ilk üç ayında Yeni Mağazacılık'a yaklaşık 193,2 milyon lira, Tarım Kredi Kooperatifine 73,5 milyon lira, Migros'a 25,7 milyon lira satış yapıldığı görüldü. Raporlarda ayrıca Akın Tarım'ın ŞOK, Kerem Sebze Meyve'nin ise BİM ile ticari ilişkisine yer verildi.

Fiyat Çarkı Beş Aşamada İşliyor

VDK raporlarının ortaya koyduğu modele göre mekanizma şöyle işliyor: Çiftçi ürününü gerçek piyasa fiyatından satıyor. Üretici adına daha yüksek fiyat ya da miktarla müstahsil makbuzu düzenleniyor. Şirketin kayıtlı alış maliyeti bu yolla yükseliyor. Şişirilmiş maliyet satış fiyatına yaklaştırılarak kar marjı kağıt üzerinde küçültülüyor. Ürün ardından büyük dağıtım ağlarına ve perakende zincirlerine aktarılıyor.

Vergi müfettişleri, bu yöntemin yüksek satış fiyatının görünürde makul gösterilmesine ve elde edilen ekonomik faydanın vergi dışı bırakılmasına imkan sağlayabileceği değerlendirmesinde bulundu.

Asıl Soru: Fark Nerede Oluşuyor?

Ortaya çıkan tablo, tartışmayı "tüccar ucuza alıp pahalıya satıyor" çerçevesinin ötesine taşıyor. Bulgulara göre 6-8 liraya alınan ürün 28 lira, 12 liraya alınan ürün 31,48 lira, 7-12 liraya alınan ürün 20 lira, 4-5 liraya alınan ürün ise 9,50 lira maliyetli gibi kayda geçirildi. Üreticinin cebine girmeyen para böylece kağıt üzerinde "alış maliyeti" haline geldi.