17 üniversiteden 5 bin hekim sigorta yaptırmadı, malpraktis tazminatlarını kamu ödedi

Sayıştay Başkanlığının TBMM'ye sunduğu 2025 yılı denetim raporlarında, üniversite hastanelerinde tıbbi kötü uygulama (malpraktis) sigortasına ilişkin iki ayrı sorun ortaya kondu. 1219 sayılı Kanun'a göre kamu sağlık kurumlarında çalışan tabipler, diş tabipleri ve uzman hekimler, malpraktis nedeniyle kendilerinden talep edilebilecek zararlara ve kurumlarının yapacağı rücuya karşı sigorta yaptırmak zorunda. Primin yarısını hekim, diğer yarısını döner sermaye ödüyor. Sigorta yaptırmayan her hekime 2025 için 120.567,72 TL idari para cezası öngörülüyor. Sayıştay'ın incelemesinde 17 üniversitede bu yükümlülüğün yerine getirilmediği tespit edildi. Sorunun ikinci boyutu, tazminatların kimin cebinden çıktığıyla ilgili. Hastane aleyhine açılan malpraktis davası sigorta şirketine ihbar edilmediğinde ve hekimin poliçesi bulunmadığında, ödenen tazminat sigortadan geri alınamıyor. Hekime rücu edilebilmesi için ise görevini kasten kötüye kullandığının kesinleşmiş ceza mahkemesi kararıyla tespit edilmesi gerekiyor. Sonuçta tazminat, yargılama gideri ve vekalet ücreti hastane bütçesinde kalıyor. Kahramanmaraş Sütçü İmam ve Çukurova üniversitelerinde bu tablo somut olarak ortaya çıktı. Sayıştay, kamunun primin yarısını ödediği halde tazminatın tamamını üstlenmesinin önüne geçilmesini istedi.

Kanun: Sigorta zorunlu, primin yarısı kamudan

Sayıştay'ın raporlarda aktardığı 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un Ek 12'nci maddesine göre:

Kamu sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar, tıbbi kötü uygulama nedeniyle kendilerinden talep edilebilecek zararlar ile kurumlarınca kendilerine yapılacak rücuya karşı sigorta yaptırmak zorunda.

Sigorta priminin yarısı hekim tarafından, diğer yarısı döner sermayesi bulunan kurumlarda döner sermayeden, bulunmayan kurumlarda kurum bütçesinden ödeniyor.

Zorunlu sigortayı yaptırmayanlara, mülki idare amirince sigortası yaptırılmayan her kişi için idari para cezası veriliyor. Kanun'da 5 bin TL olarak belirlenen bu ceza, 2025 yılı için 120.567,72 TL.

Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Kurum Katkısına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğ'e göre hekim primi önce kendisi ödüyor, ardından yarısını döner sermayeden geri alıyor.

Üniversite üniversite sigortasız hekimler

Sayıştay'ın tespitleri, sigortasızlığın bazı hastanelerde istisna değil kural haline geldiğini gösteriyor. Sayı verilen üniversitelerde tablo şöyle:

Gaziantep: Şahinbey Araştırma ve Uygulama Hastanesindeki 863 doktordan 790'ı ve Diş Hekimliği Fakültesindeki 121 diş hekiminden 113'ü sigortasız. Yüzde 92 oranında sigortasızlık var.

Hatay Mustafa Kemal: Sağlık ile Diş Hekimliği Uygulama ve Araştırma merkezlerinde 575 çalışandan 530'u sigortasız.

Hacettepe: Sağlık birimlerindeki 991 hekim, poliçe veya ödeme makbuzunu idareye ibraz etmedi.

Van Yüzüncü Yıl: Dursun Odabaş Tıp Fakültesi Hastanesinde 590 çalışan sigortasız.

Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri: Hastanedeki 596 hekimden yalnızca 123'ü sigortalı, 473'ü sigortasız.

Süleyman Demirel: 468 çalışan sigortasız.

Karadeniz Teknik: Tıp ve Diş Hekimliği fakültelerinde 1.039 çalışandan 322'si sigortayı yaptırmadı ya da fakülteye bildirmedi.

Dicle: Hastanedeki 941 doktordan 239'u ve Diş Hekimliği Fakültesindeki 182 diş hekiminden 22'si sigortasız.

Atatürk: Tıp Fakültesi Hastanesinde sigorta kapsamındaki 244 personelden yalnızca 109'u sigortalı, 135'i sigortasız.

Bursa Uludağ: 1.039 çalışandan 123'ü sigortasız. Üniversitenin cevabına göre bunlardan 67'si sonradan sigorta yaptırdı, 10'u kurumdan ayrıldı, 5'i ücretsiz izinde. 41 kişinin ise hala sigortası yok.

Kafkas: Tıp ve Diş Hekimliği fakültelerinde 256 çalışandan 65'i sigortasız.

Aksaray: Tıp ve Diş Hekimliği fakültelerinde 25 çalışan sigortasız.

Çukurova, Kahramanmaraş Sütçü İmam, Erciyes, Necmettin Erbakan ve Pamukkale raporlarında ise sayı verilmedi. Çukurova'da hastanedeki hekimlerden yalnızca 139'unun sigortalı olduğu belirtildi. KSÜ'de hekimlerin "büyük kısmının" poliçe veya makbuz ibraz etmediği tespit edildi. Erciyes, Necmettin Erbakan ve Pamukkale'de ise "bir kısmının" sigorta yaptırmadığı belirlendi.

Sayı verilen 12 üniversitedeki rakamlar toplandığında, en az 4.886 hekim ve sağlık çalışanının sigortası bulunmuyor ya da poliçesini kuruma bildirmemiş görünüyor. Kanun'daki cezanın bu kişilerin tamamına uygulanması halinde tutar 589 milyon TL'yi aşıyor.

Tazminatı sigorta değil hastane ödüyor

Sayıştay'ın raporlarında ortaya çıkan ikinci sorun, malpraktis davalarında ödenen tazminatların sigortadan geri alınmaması. Sağlık Meslek Mensuplarının Tıbbi İşlem ve Uygulamaları Nedeniyle Soruşturulmasına ve İdarece Ödenen Tazminatın Rücu Edilmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 12'nci maddesi bu süreci şöyle düzenliyor:

İhbar: Tıbbi işlem nedeniyle tazminat davası açılan idare, davayı sağlık meslek mensubuna ihbar ediyor. Mesleki mali sorumluluk sigortası bulunan sağlık meslek mensubu da davayı sigortacıya ihbar ediyor.

Hekime rücu: İdarenin ödediği tazminat, ancak hekimin kasten görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullandığı kesinleşmiş ceza mahkemesi kararıyla tespit edilirse, kusur oranında hekimden istenebiliyor.

Sigortadan tahsil: 5 Haziran 2025'te yapılan değişiklikle, idare kesinleşen tazminatı ödedikten sonra zorunlu sigortası bulunan sağlık meslek mensubunun yerine geçiyor. Hekimin her türlü kusuru ile ihmal ve gecikmesinden kaynaklanan zararlar için idarenin ödediği tazminat, avukatlık vekalet ücreti ve yargılama masrafları dahil, hekimin kusuru oranında ve teminat dahilinde sigorta şirketinden talep ediliyor.

Bu düzenlemeye göre tazminatın sigortadan geri alınabilmesi için iki şart var: Hekimin geçerli bir poliçesi olmalı ve dava sigorta şirketine ihbar edilmeli. Hekime doğrudan rücu ise yalnızca kasıtla görevi kötüye kullanma halinde ve kesinleşmiş ceza kararıyla mümkün. Bu nedenle sigortasız hekimin karıştığı ya da sigortaya ihbar edilmeyen davalarda ödenen tazminat, pratikte kamuda kalıyor.

KSÜ: 1,28 milyon TL tazminat sigortadan istenmedi

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi raporunda bu tablonun somut bir örneği yer aldı:

"Yapılan incelemede aleyhte sonuçlanan davalar neticesinde İdare tarafından 1.278.974,07 TL tazminat ödendiği, ancak açılan davaların sigorta şirketine ihbar edilmesine ilişkin bir belge bulunmadığı, yapılan ödemelerin sigorta şirketlerinden tahsil edilmediği anlaşılmıştır."

Sayıştay, sistemin nasıl işlemesi gerektiğini de hatırlattı: "Yönetmelikte getirilen düzenleme ile İdarece ödenen tazminat ve diğer giderler en sonunda sigorta şirketinden tahsil edilmektedir." Yani sigorta sisteminin amacı, tazminatın nihai olarak sigorta şirketi tarafından karşılanması. Üniversite, düzeltme işlemlerine başlandığını bildirdi.

Aynı üniversitenin raporunda daha genel bir bulgu da yer aldı. Üniversite aleyhine sonuçlanan tüm davalarda bütçeden ödenen yargılama giderleri ve vekalet ücretleri için sorumlu personele rücu edilmesine yönelik hiçbir çalışma yapılmadı. Sayıştay, 657 sayılı Kanun'un 12 ve 13'üncü maddeleri ile 5018 sayılı Kanun'un 71'inci maddesine dayanarak ödenen tazminatların kamu üzerinde bırakılmaması ve kusurlulara rücu edilmesi gerektiğini vurguladı.

Çukurova: Prim kamudan, tazminat kamudan

Çukurova Üniversitesi raporunda sorun daha açık bir şekilde ortaya kondu. Sayıştay'ın tespitine göre hastane, malpraktis davalarında dava dilekçesini ilgili hekime savunmaya esas belgeleri temin etmesi için tebliğ ediyor. Ancak hekimin davayı sigorta şirketine ihbar edip etmediğini takip eden hiçbir uygulama yok. Hekimler hakkında kesinleşmiş ceza mahkemesi kararı da bulunmadığı için rücu mekanizması işletilmedi.

Sayıştay, bunun sonucunu şöyle açıkladı:

"Dolayısıyla sigorta primlerinin yarısı İdare bütçesinden karşılanmasına rağmen, tıbbi kötü uygulama nedeniyle oluşan maddi ve manevi tazminat giderleri İdarenin üzerinde kalmaktadır. Tıbbi kötü uygulama nedeniyle açılan davalar sonucunda hastane bütçesinden maddi ve manevi tazminat ile yargılama gideri ödendiği görülmüştür."

Sayıştay, hastane bütçesinden tazminat ve yargılama gideri ödenmesine neden olan ve olayı sigorta şirketine ihbar etme yükümlülüğünü yerine getirmeyen sağlık meslek mensubuna rücu edilmesi gerektiğini değerlendirdi. Üniversite, rücu davalarının hukuk birimi tarafından takip edildiğini bildirdi. Sayıştay ise kusur tespitini içeren rücu davalarının mahkemeler nezdinde daha etkin takip edilmesini istedi. Raporda Çukurova'da ödenen tazminatın tutarı yer almıyor.

Hekim de risk altında

Sayıştay, sigortasızlığın yalnızca kamu için değil hekimler için de risk oluşturduğuna dikkat çekti. Raporlarda ortak olarak şu değerlendirme yer aldı: Hekimlerin karşılaşabilecekleri idari para cezalarının önlenmesi ve malpraktisten kaynaklanacak tazminatlarda gerek idarenin gerek rücu halinde hekimin kendi zararının en aza indirilmesi için sigortanın yaptırılması gerekiyor.

Üniversiteler: Uyarı yazıları gönderiyoruz

Üniversitelerin büyük çoğunluğu hekimlere düzenli olarak yazılı ve sözlü bildirim yapıldığını savundu:

Afyonkarahisar SBÜ: Her yıl anabilim dalı başkanlıklarına düzenli bilgilendirme yapıldığını, poliçesini teslim eden hekimlere prim tutarının yarısının iade edildiğini bildirdi.

KTÜ ve Necmettin Erbakan: Bazı hekimlerin sigortayı yaptırdığı halde kuruma bildirmediğini belirtti.

Kafkas: Uyarılar sonucunda bir kısım personelin sigortasını yaptırdığını bildirdi.

Çukurova: Sigortanın yasal zorunluluk olduğunu kabul etti ve hekimleri sigortayı bir yıllık dönemlerle yaptırmaya zorlayacak idari tedbirler alınacağını açıkladı.

Atatürk: Sigortasız personel kalmaması için idari kontrol mekanizmalarının etkinleştirileceğini bildirdi.

Hatay, Van, Aksaray ve Süleyman Demirel: Bulguya katıldıklarını ve gerekli tedbirlerin alındığını bildirdi.