Yemekten sonra uyku basıyorsa salataya sirke ekleyin

Ekmek, pilav, makarna gibi karbonhidrat ağırlıklı öğünlerin ardından gelen ağırlık ve uyku hali, çoğu zaman kan şekerindeki hızlı yükseliş ve ardından gelen düşüşle ilişkilendiriliyor. İç hastalıkları ve endokrinoloji alanında uzun yıllar görev yapan Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, bu dalgalanmayı sınırlamak için mutfakta bulunan basit bir malzemeye dikkat çekti. Müftüoğlu'nun önerisi, yemeğin yanındaki salataya bir yemek kaşığı sirke eklemek.

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu sirke hakkında ne söyledi?

Müftüoğlu, katıldığı Hayat Bilgisi programında karbonhidrattan yarım saat önce sirkeli su içmenin şekere dönüşümü engelleyip engellemediği sorusunu yanıtladı. Bu bilgiyi "doğru ama eksik" olarak nitelendiren Müftüoğlu, akşam yemeğinin yanında yapılan salataya bir yemek kaşığı sirke eklendiğinde ertesi sabah ölçülen kan şekerinde yüzde 10 düşüş olacağını söyledi.

Müftüoğlu, sirkenin bu etkiyi üç yoldan gösterdiğini anlattı. Sirkenin mide boşalmasını geciktirdiğini, erken doyum sağladığını ve bağırsaklardan şeker emilimini azalttığını, böylece karbonhidratların kan şekerine dönüşme ihtimalini düşürdüğünü ifade etti.

Sirke kan şekerini nasıl etkiliyor?

Sirkenin etkisinden sorumlu tutulan temel bileşen asetik asit. Bu asidin, mideden bağırsağa geçişi yavaşlatarak karbonhidratların kana daha kademeli karışmasını sağladığı düşünülüyor. Bu da yemek sonrası ani şeker yükselişini ve buna bağlı yoğun insülin salgısını yumuşatıyor.

Müftüoğlu'nun 2018'deki bir köşe yazısında da benzer bir değerlendirme yer almıştı. Asetik asidin nişasta sindirimini engelleyebildiğini ve yemekten önce alınan bir tatlı kaşığı elma sirkesinin kan şekerinin düşürülmesine yardımcı olabileceğini yazan Müftüoğlu, aynı yazıda bu konudaki bilimsel yayınların güçlü olmadığını da kaydetmişti.

Bilimsel araştırmalar ne gösteriyor?

Uluslararası literatür, sirkenin yemek sonrası şeker üzerinde ölçülebilir bir etkisi olduğunu gösteriyor. Diabetes Research and Clinical Practice dergisinde 2017'de yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizde, yemekle birlikte sirke tüketen katılımcılarda kontrol grubuna göre hem kan şekeri hem de insülin yanıtında anlamlı azalma görüldü. Araştırmacılar, sirkenin kan şekeri kontrolünde yardımcı bir araç olarak değerlendirilebileceği sonucuna vardı.

Sağlıklı genç yetişkinlerle yapılan bir başka çalışmada ise sıvı sirke, yemek sonrası şeker yükselişini kontrol grubuna ve sirke tabletine kıyasla yüzde 31 azalttı. Aynı çalışma, piyasadaki sirke tabletlerinin sıvı sirke kadar etkili olmadığını ortaya koydu.

Bununla birlikte etkinin herkes için aynı olmadığı belirtiliyor. İnsan çalışmalarını derleyen bir incelemeye göre sirkenin şeker dengesine etkisi, normal şeker toleransı olan kişilerde tip 2 diyabetlilere ve bozulmuş glukoz toleransı olanlara göre daha belirgin. 16 çalışmayı kapsayan başka bir meta-analizi değerlendiren uzmanlar da sonuçların umut verici olduğunu ancak dahil edilen çalışmalarda yüksek yanlılık riski bulunduğunu vurguladı.

Sirke nasıl ve ne kadar tüketilmeli?

Müftüoğlu'nun önerisi, sirkeyi ayrı bir kür gibi içmek yerine yemeğin parçası olarak salataya eklemek. Bu yöntem, asidin mideye ve dişlere doğrudan temasını azalttığı için daha güvenli bir seçenek olarak öne çıkıyor.

Sirkeli su tercih edenler için uzmanların genel önerisi, bir yemek kaşığı sirkenin bir bardak suyla seyreltilmesi, diş minesini korumak için pipet kullanılması ve ardından ağzın suyla çalkalanması. Sirke hiçbir zaman seyreltilmeden içilmemeli.

Kimler dikkatli olmalı?

Sirke, diyabet tedavisinin veya hekimin önerdiği ilaçların yerine geçmiyor. Kan şekerini düşüren ilaç ya da insülin kullananların, sirkeyi düzenli rutine eklemeden önce hekimine danışması gerekiyor.

Aşırı tüketimin mide ve yemek borusunda tahrişe, diş minesinde aşınmaya yol açabildiği biliniyor. Reflü, gastrit ya da ülser şikayeti olanların dikkatli olması öneriliyor. Mide boşalmasını yavaşlatma özelliği nedeniyle sirke, mide boşalması zaten gecikmiş olan bazı diyabet hastalarında şişkinlik ve bulantıyı artırabiliyor. Ayrıca sirkenin bazı ilaç ve takviyelerle olumsuz etkileşime girebileceği uyarısı yapılıyor.

Uzmanlar, yemek sonrası şeker dalgalanmasını önlemede sirkenin tek başına bir çözüm olmadığını, öğün içeriği ve hareketin de belirleyici olduğunu hatırlatıyor. Müftüoğlu da son dönemde kaleme aldığı yazılarda her ana öğünün ardından kısa yürüyüş yapılmasını, tek öğün seçilecekse en büyük ve en fazla karbonhidrat içeren öğünün önceliklendirilmesini öneriyor.