ATT'leri yakından ilgilendiren acil tıbbi müdahale akış şemaları yenilendi

Sağlık Bakanlığı, ambulans ve acil sağlık araçlarında görev yapan Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri (AABT) ile Acil Tıp Teknisyenlerinin (ATT) hastane öncesinde uygulayacağı tıbbi müdahale akış şemalarını yeniledi. 25 Ağustos 2026 tarihli ve 33351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklikle "Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerinin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ"in Ek-2'si olan "Hastane Öncesi Acil Tıbbi Yardım ve Bakım Akış Şemaları" baştan sona güncellendi.

Tebliğin 4'üncü ve 5'inci maddeleri uyarınca AABT ve ATT'ler, sahada Ek-1'deki temel eğitim programına ek olarak Ek-2'de yer alan akış şemalarına göre hareket ediyor; şemalarda telefon simgesiyle işaretlenen adımlarda ise Sağlık Komuta Kontrol Merkezi'ndeki (SKKM) tıbbi danışman hekimin onayını almak zorunda kalıyor. Yeni düzenlemeyle bu şemaların tamamı, güncel bilimsel kılavuzlar ve uluslararası uygulamalar esas alınarak yeniden yazıldı.

Akış şeması sayısı 78'e çıktı, standart kodlama getirildi

Eski Ek-2, "Yetişkin Uygulama Kılavuzu" ve "Çocuk Uygulama Kılavuzu" başlıklı iki ayrı kitapçıktan oluşuyor ve toplam 99 sayfada, kodsuz yaklaşık 60-65 akış şeması ile teknik prosedür sayfası içeriyordu. Yeni Ek-2 ise 139 sayfaya çıkarak tek bir doküman haline getirildi ve üç bölümde toplam 78 standart kodlu algoritmaya kavuştu: "Yetişkin Algoritmaları" (SB-ASH-Y-01 ile Y-41 arası), daha önce çocuk kılavuzunun içinde yer alan ve artık ayrı bir bölüme taşınan "Doğum ve Yenidoğan Algoritmaları" (SB-ASH-DY-01 ile DY-07 arası) ve "Çocuk Algoritmaları" (SB-ASH-Ç-01 ile Ç-30 arası).

Her algoritma sayfasının sağ üst köşesine, adımı kimin uygulayabileceğini gösteren sabit bir personel lejantı ("Acil Tıp Teknisyeni/Teknikeri", "Acil Tıp Teknikeri", SKKM/Çağrı Merkezi telefon simgesi) eklendi. Ayrıca birçok algoritmadan önce, o algoritmayla ilgili şiddet skorlama tabloları ve doz hesaplama örneklerini içeren "Anahtar Noktalar" adlı referans sayfaları sisteme dahil edildi.

Madde 28'e dayanan yetki listesi Ek-2'den çıkarıldı

Eski Ek-2'nin giriş sayfalarında, 11/5/2000 tarihli Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği'nin 28'inci maddesine dayanan; AABT için 11, ATT için 9 maddeden oluşan somut bir "Yetki ve Sorumluluklar" listesi yer alıyordu. Bu liste, intravenöz girişim, entübasyon, defibrilasyon ve kardiyopulmoner resüsitasyon gibi işlemlerden hangisinin hangi personel tarafından yapılabileceğini tek tek sayıyordu. Yeni Ek-2'de bu maddeler halinde sayılan yetki listesine yer verilmedi; onun yerine, akış şemalarının "bağlayıcı ve kesin talimat niteliği taşımadığını", uygulayıcıların "mesleki bilgi, deneyim ve klinik değerlendirmeleri doğrultusunda karar vermekle yükümlü" olduğunu belirten genel bir açıklama metni konuldu. Ancak yetkiler yönetmelikte yer aldığı için uygulanmaya devam edilecek

Krikotirotomi, entübasyon gibi uygulama sayfaları kaldırıldı

Eski Ek-2'de krikotirotomi, defibrilasyon, kemik içi (intraosseöz) girişim, orotrakeal entübasyon, aspirasyon ve senkronize kardiyoversiyon için ayrı ayrı, adım adım uygulama tekniğini anlatan altı bağımsız prosedür sayfası bulunuyordu. Yeni Ek-2'de bu sayfaların hiçbiri yer almıyor; söz konusu işlemler artık yalnızca ilgili algoritmalar içinde tek satırlık talimatlar olarak geçiyor. Böylece Ek-2, "işlem nasıl yapılır" düzeyindeki teknik eğitim içeriğinden çok, "hangi durumda hangi müdahale uygulanır" akışına odaklanan bir doküman haline getirildi.

İlaç protokollerinde dikkat çeken değişiklikler

Yeni akış şemalarında, hastane öncesi tedavi protokollerine ilişkin çok sayıda somut değişiklik dikkat çekiyor:

Kalp durması (Asistoli/NEA) algoritmasında atropin protokolden tamamen çıkarıldı; yalnızca adrenalin uygulaması korundu. Hemorajik şokta, eski protokoldeki 20 ml/kg'dan üç doza kadar (yaklaşık 60 ml/kg) uygulanan yoğun sıvı stratejisi yerine, sistolik kan basıncını 80-90 mmHg'de tutmayı hedefleyen ve toplamda en fazla 1.000 ml sıvı verilmesini öngören daha kısıtlı bir yaklaşım getirildi.

Opioid zehirlenmelerinde kullanılan nalokson için maksimum doz 2 miligramdan 10 miligrama yükseltildi. Akut koroner sendrom ve yanık vakalarında ağrı kontrolünde daha önce kullanılan morfin, yerini fentanile bıraktı. Yetişkin ve çocuk nöbet/konvülziyon algoritmalarında fenobarbital ve tiyopental protokolden çıkarılırken, valproik asit ve levetirasetam ilaç seçenekleri arasına eklendi. Eklampsiye bağlı nöbetlerde ilaç sırası da değiştirildi: eski protokolde önce diazepam uygulanıp yanıt alınamazsa magnezyum sülfata geçilirken, yeni protokolde magnezyum sülfat ilk basamak, diazepam ise yalnızca magnezyum sülfatın nöbeti durduramadığı durumlarda başvurulacak ikinci basamak ilaç oldu.

İnme/felç şüphesinde kullanılan Cincinnati İnme Skalası, denge ve görme bozukluklarını da değerlendiren BEFAST skalasıyla değiştirildi; eski protokolde yer alan "tansiyon 220'nin üzerindeyse furosemid (Lasix) ile düşürülmesi" talimatı kaldırılarak yerine "tansiyon yüksek olsa dahi düşürülmemesi" yönünde genel bir uyarı kondu. Yenidoğan canlandırmasında adrenalin dozu 0,01 mg/kg'dan 0,02 mg/kg'a çıkarılırken, endotrakeal tüpten ilaç uygulama yolu tamamen kaldırıldı.

Yeni algoritmalar eklendi, bazıları kaldırıldı

Önceki Ek-2'de yer almayan karbonmonoksit zehirlenmesi, crush sendromu, kafa travmalı hastaya yaklaşım, START ve Jump-START triyaj, doğum sonrası kanama (postpartum hemoraji) ile gebelikte akut hipertansiyon yönetimi gibi konular ilk kez bağımsız birer algoritma olarak eklendi. Buna karşılık alkol intoksikasyonu, kokain/metamfetamin zehirlenmesi ve çocuk istismarı-ihmali algoritmaları, yeni düzenlemede bağımsız birer akış şeması olarak yer almıyor.

Değişiklik, 25 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerini yakından ilgilendiren yeni ek-2 için tıklayınız.