İsrail'de iki blok da 51 sandalye kazandı

Gazze soykırımının başladığı 7 Ekim gününden bu yana İsrail'de ilk seçimde sandıklar kapandı. Rekorlarla anılacak seçimde, 7.3 milyon seçmenin yüzde 77'si sandığa gitti.

Sandık çıkış anketleri, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun siyasi geleceğine ilişkin belirsizliğin sürdüğünü gösterdi.

MUHALEFET, NETANYAHU'NUN BLOĞU SANDALYE SAYISINDA EŞİT

İsrail devlet televizyonu KAN'ın yayınladığı sandık çıkış anketine göre, muhalif blok 51, Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı iktidar bloğu da 51 milletvekili çıkıyor. Hiçbir blok 120 sandalyeli İsrail parlamentosu Knesset'te hükümet kurabilmek için gerekli 61 milletvekiline ulaşamadı.

Ancak muhalif blok, kutlama yaparken iktidar bloğu sessiz kaldı.

Sandık çıkış anketlerine göre, Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi seçimi 27 milletvekiliyle birinci tamamladı. Eisenkot'un liderliğindeki Yaşar Partisi ise 21 sandalyede kalarak ikinci parti oldu.

Diğer yandan İsrail medyası Likud Partisi'nin, parti üyelerinden medyaya röportaj vermemelerini istediğini aktardı. Ayrıca Netanyahu'nun koalisyon partilerinin liderleriyle telefon görüşmesi yaptığı bildirildi.

Kesin sonuçların yapılacak itirazların ardından en geç 8 gün içerisinde açıklanması bekleniyor. Ülkede en yüksek sandalyeyi kazanan her zaman hükümeti kurma yetkisine sahip olmuyor. İsrail medyası hükümeti kurma yetkisinin yüksek sandalye sayısına sahip blok olan Eisenkot'a verileceğini belirtiyor.

ARAP PARTİLERİNDEN ÖNEMLİ KAZANIM

Seçimlerin dikkat çeken sonuçlarından biri de İsrail'deki Filistinli seçmenlerin yüksek katılımı oldu.

Anketlere göre İsrail vatandaşı Filistinlilerin yoğun katılım gösterdiği seçimlerde, onları temsil eden iki Arap listesi de rekor kırdı. Knesset'e toplam 18 milletvekili gönderiyor.

Arap partilerinin oluşturduğu Ortak Liste'nin seçim merkezinde, sandık çıkış anketlerinin açıklanmasının ardından sonuçlar alkışlarla karşılandı.

Ancak Eisenkot'un öncülük ettiği muhalefet ittifakındaki bazı partilerin Arap partileriyle koalisyon kurmaya karşı çıkması, hükümet oluşturma sürecindeki temel engeller arasında gösteriliyor.

İktidardaki koalisyonu oluşturan partiler şunlar:

. Likud - Netanyahu'nun partisi ve koalisyonun en büyük bileşeni

. Şas - Sefarad kökenli ultra-Ortodoks parti, lideri Aryeh Deri

. Birleşik Tora Yahudiliği - Aşkenaz kökenli ultra-Ortodoks parti, lideri Ya'akov Asher

. Otzma Yehudit - aşırı sağ, lideri Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir

. Dini Siyonizm-Zehut - aşırı sağ, lideri Maliye Bakanı Bezalel Smotrich

Muhalefet tarafında ise dört parti öne çıkıyor:

. Yashar - merkez, lideri eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot. Netanyahu'nun başlıca rakibi olarak görülüyor.

. Together - eski Başbakan Naftali Bennett ile Knesset'teki muhalefet lideri Yair Lapid'in ortak listesi

. Yisrael Beiteinu - seküler milliyetçi sağ, lideri eski Maliye Bakanı Avigdor Lieberman

. Demokratlar - merkez sol, lideri eski Genelkurmay Başkan Yardımcısı Yair Golan

Bu dört parti, seçim öncesinde birbirlerine saldırmama ve seçimden sonra birlikte hükümet kurma taahhüdü içeren bir deklarasyon imzaladı.

Bir de üçüncü grup var ve denklemi asıl karmaşıklaştıran unsur bu: Arap ağırlıklı partiler. Mansour Abbas'ın liderliğindeki Ra'am ile Ortak Liste, ne iktidar koalisyonunun ne de dörtlü muhalefet ittifakının parçası. Resmi olarak muhalefette sayılıyorlar, ancak hem Netanyahu bloku hem de karşısındaki blok bugüne kadar bu partilerle hükümet kurmayı reddetti.

İsrail seçim sistemi nasıl işliyor?

İsrail'de seçmen başbakanı doğrudan seçmiyor. Tüm ülke tek seçim bölgesi sayılıyor, oy parti listelerine veriliyor ve 120 sandalye ulusal oy oranına göre dağıtılıyor. Seçim barajı yüzde 3,25 ve bu oranın altında kalan partilerin oyları tamamen geçersiz sayılıyor. Hükümet kurmak için 61 sandalyelik destek gerekiyor; İsrail tarihinde hiçbir parti tek başına bu sayıya ulaşamadı. Bu yüzden ülke bütün hükümetlerini koalisyonlarla kurdu.

Partilerin Gazze savaşı ve Filistin devleti konusundaki tutumu

Filistin meselesinde ana akım adaylar arasındaki mesafe beklenenden dar. Netanyahu "Filistin devleti olmayacağına dair sözümüzü yerine getireceğiz" dedi; en ciddi rakibi Eisenkot ise "iki halka iki devlet ilkesi bir hatadır" ifadesini kullandı. Bennett kendisini Netanyahu'dan "daha sağda" tanımlıyor.

İktidar koalisyonunun aşırı sağ kanadı daha ileri gidiyor. Ben-Gvir, Gazze ve Batı Şeria'dan Filistinlilerin göç etmesini savunuyor ve yeni hükümette Savunma Bakanlığı istiyor. Smotrich, Oslo Anlaşmaları'nın resmen iptalini talep ediyor. Muhalefet kanadından Lieberman ise Batı Şeria'daki C Bölgesi'nin ilhakını destekliyor.

Al Jazeera'nın derlemesine göre öne çıkan adayların hiçbiri savaşın gerekçesini sorgulamadı ve kampanya Gazze'deki ölüm bilançosunu büyük ölçüde gündem dışında bıraktı. Analistler, muhalefetin kazanması halinde bile Gazze ve Batı Şeria politikasında ancak sınırlı bir değişiklik beklediğini belirtiyor.

Kim kiminle koalisyon kurabilir?

Dörtlü muhalefet ittifakı birlikte hükümet kurma sözü verdi, ancak başbakan adayını belirleyemedi. Eisenkot en büyük partinin liderinin aday olmasını savunuyor ve dönüşümlü başbakanlığı reddediyor; Bennett ile Lieberman ise onu desteklemedi, ikisinin de başbakanlık beklentisi var. Eisenkot ayrıca Netanyahu liderliğindeki bir hükümete katılmayacağını taahhüt etti.

Netanyahu'nun iktidarının sona ermesi bu nedenle tek bir koşula bağlı değil. Muhalis Koalisyonunun 61'in altında kalması, muhalefetin başbakan adayında anlaşması, ultra-Ortodoks partilerin saf değiştirmesi ve Arap partileri sorununun çözülmesi gerekiyor. Oysa Eisenkot'un askerlik reformu programı, tam olarak Şas ve Birleşik Tora Yahudiliği'nin karşı çıktığı şey.

Üstelik kilitlenme Netanyahu'nun lehine işliyor. Yeni hükümet göreve başlayana kadar görevi başbakan olarak koltuğunda kalıyor; koalisyon kurulamazsa ülke yeniden sandığa gidiyor ve o süreçte de görevde kalıyor. Hakkında süren ve suçlamalarını reddettiği yolsuzluk davası da aday olmasına ya da hükümet kurmasına engel değil.

Yeniden sandığa gitme ihtimali var

Cumhurbaşkanı Isaac Herzog parti liderleriyle görüşüp hükümeti kurma görevini en şanslı gördüğü adayı atayacak. Bu kişinin hükümeti kurmak için 42 günü olacak. Süreç sonuçsuz kalırsa İsrail yeniden sandığa gidecek.