Nöbet sınırını aşan saatler için ücret ödenmemesi hükmü iptal edildi
Resmi Gazete'nin 10 Mart 2026 tarihli sayısında yayımlanan Anayasa Mahkemesi kararıyla, sağlık personelinin tuttuğu nöbetlerde belirli saat sınırını aşan süreler için ücret ödenmemesini öngören düzenleme iptal edildi. Mahkeme, Devlet Memurları Kanunu'ndaki bu hükmün Anayasa'daki zorla çalıştırma yasağına aykırı olduğuna hükmetti.
Karar, özellikle aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezlerinde görev yapan sağlık personelinin tuttuğu nöbetler açısından önemli sonuçlar doğurabilecek nitelikte.
İptal başvurusu Çanakkale 2. İdare Mahkemesinden geldi
Başvuru, Çanakkale 2. İdare Mahkemesi tarafından yapıldı. Mahkeme, nöbet ücretinin ödenmemesine ilişkin bir işlem nedeniyle açılan davada uygulanacak kuralın Anayasa'ya aykırı olabileceği kanaatine vararak Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu.
Başvuruya konu düzenleme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun ek 33. maddesinin üçüncü cümlesi oldu.
İptali istenen maddenin ilgili kısmı şu şekildedir:
Ek Madde 33 - Yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı
merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık
hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti
tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen
memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet
saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen
gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda
nöbet ücreti ödenir. (Ek cümle: 02.01.2014 - 6514 S.K/Madde 10) Bu ücret yoğun
bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan söz konusu nöbetler
için yüzde elli oranında artırımlı ödenir. Ancak ayda aile sağlığı ve toplum
sağlığı merkezlerinde 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten
fazlası için ödeme yapılmaz. Bu ücret damga vergisi hariç herhangi bir vergi
ve kesintiye tabi tutulmaz.
Düzenleme nöbet saatlerine üst sınır getiriyordu
İtiraz konusu kuralda, sağlık personelinin tuttuğu nöbetler için ücret ödenebilecek süreler sınırlandırılmıştı. Buna göre:
- Aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezlerinde ayda 60 saatten,
- Diğer yerlerde ise 130 saatten fazla nöbet tutulması halinde bu süreler için ücret ödenmiyordu.
Bu durum, sağlık personelinin fiilen nöbet tutmasına rağmen belirli bir sınırın üzerindeki çalışmalar için ücret alamaması sonucunu doğuruyordu.
AYM: Ücret ödenmeden nöbet tutulması zorla çalıştırmaya dönüşebilir
Anayasa Mahkemesi kararında, kamu hizmetinin yürütülmesi için nöbet tutulmasının doğal olduğu ancak bunun karşılığının verilmesi gerektiği vurgulandı.
Mahkemeye göre, belirli bir sınırı aşan nöbetler için ücret ödenmemesi sağlık çalışanlarına orantısız bir yük getiriyor. Ayrıca çalışanların dinlenme hakkı ve emek karşılığı ücret alma hakkı da bu şekilde zedelenmiş oluyor.
Bu nedenle söz konusu kuralın Anayasa'nın 18. maddesinde düzenlenen zorla çalıştırma yasağına aykırı olduğu sonucuna varıldı.
Kural oybirliğiyle iptal edildi
Anayasa Mahkemesi, Devlet Memurları Kanunu'nun ek 33. maddesindeki itiraz konusu düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğuna karar vererek iptaline oybirliğiyle hükmetti.
Karar 26 Kasım 2025 tarihinde verildi ve 10 Mart 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı. Kararı görmek için tıklayın.
Bu iptal kararıyla birlikte, sağlık personelinin tuttuğu nöbetlerde belirlenen üst sınırların üzerindeki süreler için ücret ödenmemesine dayanak oluşturan hüküm yürürlükten kaldırılmış oldu.