AYM'den kamulaştırmada dönüm noktası: Tescil artık kesin değil
Anayasa Mahkemesi, kamulaştırma davalarında taşınmazın bedeli kesinleşmeden idare adına tescil edilmesine olanak tanıyan yasa hükmünü Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti. 12 Şubat 2026 tarihinde oybirliğiyle alınan karar, 21 Mayıs 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı.
Kamulaştırma Süreci Nasıl İşliyor?
Devlet ya da belediye gibi kamu idareleri, kamu yararı gerekçesiyle özel mülkiyetteki bir taşınmaza el koyabilir. Buna kamulaştırma denir. Süreç şöyle işliyor:
İdare önce taşınmazı satın almaya çalışır; bünyesindeki kıymet takdir komisyonu bir bedel belirler ve mal sahibine teklif eder. Taraflar anlaşamazsa idare, yetkili asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Mahkeme keşif yapar, bilirkişi atayarak taşınmazın değerini tespit ettirir. Bedel belirlendikten sonra idare bu tutarı bankaya yatırır. Mahkeme, paranın yatırıldığına dair makbuzun ibrazı üzerine taşınmazın idare adına tescil edilmesine ve bedelin mal sahibine ödenmesine karar verir.
Kamulaştırmada sorun neredeydi?
İşte bu noktada tartışmalı düzenleme devreye giriyordu. Kanun, tescil kararının kesin olduğunu, yani taşınmazın mülkiyetinin idareye geçmesine ilişkin bu hükmün istinaf ya da temyize götürülemeyeceğini öngörüyordu. Bedel konusunda itiraz hakkı saklı tutulmuş olsa da tescil gerçekleşiyor, mal sahibi mülkünü kaybediyordu. Mahkemece belirlenen bedelin taşınmazın gerçek değerini yansıtıp yansıtmadığı henüz kesinleşmemişken tapu idare adına devredilmiş oluyordu.
Anayasa Mahkemesi Kamulaştırmada Ne Dedi?
Bodrum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin itirazıyla başlayan süreçte Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemenin Anayasa'nın mülkiyet hakkını güvence altına alan 35. maddesi ile kamulaştırmada gerçek karşılığın peşin ödenmesini zorunlu kılan 46. maddesine aykırı olduğuna oybirliğiyle hükmetti.
Mahkemeye göre kamulaştırmanın anayasal bir gereklilik olan peşin ödeme güvencesine uygun sayılabilmesi için taşınmazın gerçek bedelinin tescil anında ödenmiş olması gerekir. Bedel kesinleşmeden mülkiyet idareye geçiyorsa bu güvence fiilen işlevsiz kalır. Üstelik bilirkişi raporuna dayanan ilk bedelin gerçek değeri yansıtmadığı temyiz aşamasında ortaya çıkabilir; bu durumda mal sahibi mülkünü çoktan kaybetmiş olur.
Karar Ne Zaman Uygulanacak?
İptal hükmü, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten dokuz ay sonra, yani Şubat 2027'de yürürlüğe girecek. Mahkeme bu süreyi, oluşacak hukuki boşluğun kamu yararını zedelememesi için öngördü. Yasama organının bu süre içinde yeni bir düzenleme yapması gerekiyor.
Vatandaş Açısından Ne Anlama Geliyor?
Yeni düzenleme yapılana kadar mevcut uygulama devam edecek. Ancak TBMM'nin çıkaracağı yeni yasal çerçeve ile birlikte kamulaştırılan taşınmazların tescili, taşınmazın gerçek bedelinin kesinleşmesine bağlanabilecek ya da bu ikisi arasındaki bağ daha güçlü bir hukuki güvenceye kavuşturulacak. Böylece mal sahiplerinin bedel tartışması sürerken mülklerini kaybetmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.